حافظ محمد نظاماڻي جي شاعري

اڃان بِسمل جي ڀر ۾ ڪو ڏٺم، بي داد بيٺو آ

اڃان بِسمل جي ڀر ۾ ڪو ڏٺم، بي داد بيٺو آ
سزا ڪھڙي به صادر ٿئي، مگر فرياد بيٺو آ

وڃان مقتل جي در تي ۽ بچان ڪيئن موت کان آئون
مسيحا خود جِتي مون لئه، بنيو جلاد بيٺو آ

گھڙي کن مون گُھري مھلت چيم قاتل کي ٻيو ڪو ڪُھه
چيائين وقت ۽ وارو، مون کي سڀ ياد بيٺو آ

ڏٺو ھن موت منھنجي جو، مٺا منظر گھڻن ماڻھن
قبر تي پو لکئون ڪَتبَو ته اڄ آزاد بيٺو آ

گھڻا ورھيه اڳي ھڪ مئي ڪده مان ڍُڪ ڀريو ھو مون
انھيءَ سُرڪيءَ جو اُو ساڳيون اڃان سواد بيٺو آ

حياتيءَ جي حفاظت ڪيئن ڪري ”حافظ“ انھي ھنڌ تي
جِتي سُقراط، سرمد تي سڄو بغداد بيٺو آ
سڀ علم لئه منھنجا ادا، ھڪ عشق جو پڙھ تون اکر
موسى مُنجھو پئي مام ۾، ھوشيار ھو حضرت خِضر

دوزخ بھشت جي دام کان، ڀڄبو مُلن جي مام کان

دوزخ بھشت جي دام کان، ڀڄبو مُلن جي مام کان
لنگھبو ڪفر اسلام کان، سوريءَ مٿي رکبو ھي سر

سُڻ تون نصيحت نيڪ نام، ڏس عشق ڪيو ڪيڏو انعام
ڪعبو ڪٿي ۽ ڪٿ قيام، سجدو اتي ئي ٿيو ثمر

اچ عشق جي آڙاھ ۾، پئو تون برھ جي باھ ۾ 
وَنَحَنُ رکج ويساھ ۾، آ گھوٽ تنھنجي ئي ته گھر

”حافظ“ حُب جا ھَٽ ڇڏي، محبت سدا ڪي مَٽ ڇڏي
سِڪ جو سڳو ۽ سُٽ ڇڏي، دنيا منجھان ڪج درگذر

***

ڪيو عشق اِھو احسان سَڄڻ

ڪيو عشق اِھو احسان سَڄڻ
مِليو آھي مِٽيءَ کي مانُ سَڄڻ

جَڏھن بھشت اندر ٿي بُوتو ٺَھيو
تڏھن قادر مُون کي ڪعبو ڪَيو
اَچِي رُوح ۾ رانجھن پاڻ رَھيو
جوڙي آدم جو ايوان سَڄڻ

نَڪو ڪُن فيڪون جو ڪوٽ ھُيو
ھي چاھ تڏھن ئي چوٽ ھُيو
نالو نينھن جو اَڳيئي نوٽ ھُيو
ھُئي صورت سَڀُ سبحان سَڄڻ

اِھو راز رندِي تون روڪ ھِتي
ھي ”حافظ“ حال نه ھوڪَ ھِتي
ٿي لاھوتي ڇڏ لوڪ ھِتي
ڏِس برھ وارو بي بانُ سَڄَڻ

***

مٿي عرش کان آ محبت جي منزل

مٿي عرش کان آ محبت جي منزل
نه موسى وانگي تون جبل تي وڃي جَلُ

اٿاري عقل کي اکين جي اڳيان ڇَڏُ
سِگھو ڪر تون سعيو سڄڻ جا سُڻي سَڏُ
ميان موت کان اڳ اٿي لوڪ مان لَڏ
ڪري يار ڪانڌي قبر کي نه ڏي ڪَل

اجايو دنيا کي ڪرين ڇو ديوانو
بنائِڻ لئه ڳولي پيو ھو بھانو
ادا ڏس تون آدم ڪَيئين روئاڙي ٿو
ھُونئن بھشت ۾، چئي حوا ساڻ گڏ ھَل

آھي ھاڻ ”حافظ“ اوھان جي حوالي
پيو بھشت دوزخ ڪنا دُور جالي
اوھان جي حڪم سان ھتي پيت پالي
ھُتي يار داڻي ڌُتاري ڇڏي دل

***

ھر مذھب ۾ تُنھنجو ھُل


ھر مذھب ۾ تُنھنجو ھُل
توئي خلقيا عشق عقل

عاشق ۽ معشوق سَڏائِين
مندر مسجد پاڻ اڏائين
گھاڻي ۾ ڪئين گھوٽ گڏائين
محبت جو ڪِيئي ڪھڙو مل

ديد جي داڻي يار ڌُڻايو
آدم کي ھت عشق اڻايو
باب برھ جو توئي بڻايو
وَٺي بھاني جو ھيءُ بُلُ

نُور اصل کان تُنھنجو نالو
وحدت جو مون پاتو والو
روءِ زمين جو ٿي رَکوالو
مون ئي امانت کنئي اصل

”حافظ“ تُنھنجي حڪم سان حاضر
ابراھيم ڏٺوسون آذر
عيب وندن جو آھي آڌر
مِير مديني جو مُرسل

***

الفت جو آھي آدم، سينگار ٿيو صدين کان

الفت جو آھي آدم، سينگار ٿيو صدين کان
داڻي جو خالي دڙڪو ھو، ڌار ٿيو صدين کان

جنت جي جاءِ مان، گڏ آدم ۽ عشق آيا
ھوندا حُسن جي اڳيان، حورن به دل ھارايا
ڪھڙي سبب لئه پوءِ، سجدا ڏيئي ساراھيا
ان وقت کان وٺي ھي، ويچار ٿيو صدين کان

اِبليس جي عقل کي، اَعلى ڪَيو تو اَڳ ۾
ھاڻي جيئڻ ڏکيو آ جاني، مون کي جڳ ۾
ڪيئن دُرو ٿيا، تنھن کان، ديرو بَنائين دڳ ۾
اِنھيءَ بھاني، آھيان بدڪار ٿيو صدين کان

موسى ۽ طُور سينا، صاحب کي ساڙڻا ھئا
نيزن تي سرَ نبين جا، چيري به چَاڙھڻا ھُئا
اَھڙا به پُٽ عليءَ جا ، پرور کي پاڙھڻا ھُئا
جن تي امت جو بيشڪ، ھي بار ٿيو صدين کان

”حافظ“ جي حال ھِيڻو، تو وٽ حشر ۾ ايندو
اَھڙي ڏُکي به ڏينھن ۾، ڏَڍُ ڪو ڏُکيءَ کي ڏيندو
الله ڪندو اتهءِ، مُرسَل سان ميلو ٿِيندو
اڙين سان جنھن آھي، اقرار ٿيو صدين کان

***

باغي آ عشق منھنجو، تنھنجي ئي باب کان

باغي آ عشق منھنجو، تنھنجي ئي باب کان
مون کي نه روڪ واعظ، منھنجي شراب کان

مصلو به تُنھنجي ملڪيت، تسبيح به تون پيو تاڻجِ
مَئي خانو آھي مُنھنجو، ان ڏي نه وک تون آڻج
قيامت قبر جا قصا، ڄمار تون پيون ڄاڻج
آئون نه ٿو ڊڄان، ڪنھن اڻڄاتل عذاب کان

مون وٽ نه ويھه ميَانجي، وسري وظيفا ويندئي
مھمان سمجھي منھنجو، مُرڳو شراب ڏيندئي
پيئندي ته پوءِ پڪ سان، عابد اکر نه ايندئي
ڏيندي جواب پوءِ، تون ڏوھ ۽ ثواب کان

منھنجو ته روز آھي، روزانو مَئي پيئان ٿو
جيڪو پُڇي پيئڻ جو، تنھن کي به ڏََسُ ڏيان ٿو
اي شيخ جي! تون شڪ ڇڏ، آئون جام پي جيئان ٿو
ڪافر اِنھي ڪري ٿيس، تُنھنجي ڪتاب کان

”حافظ“ ھزار ڀيرا، پنھنجو گلاس گھُرندو
تُنھنجي چوڻ تي چريا، منھنجي نه چپ تان چُرندو
جنھن وٽ ترازو آھي، تنھن وٽ ئي ڏوھ تُرندو
ناحق ڊڄان ڇو آئون، ٻي ڪنھن نواب کان

***

تنھنجي قدم ھيٺان شل روز ڪُسون

تنھنجي قدم ھيٺان شل روز ڪُسون
تون موت ڏسين اسين مُنھڙو ڏِسون

ڇو تو ترس ڪرين مون تي تاب ڪريو
پنھنجي نينھن ۾ ھي ناياب ڪريو
منھنجي خون کان اڳ ڪو خِطاب ڪريو
اھڙو ٻولج جو، رُوئڻ ٻار پَسون

تون خان اسين خاڪ آھيون خاڪ مٺا
تنھنجي چھڪن سان ٿيون چاڪ مِٺا
لاھي ترس وارا ڇڏيو تاڪ مِٺا
ڀلي رَت پنھنجي ۾ روز پُسون

اي بادل ڪر برسات کي بَسُ
ڪھڙو ڏوھ ڪيو مون تنھنجو ڏَسُ
وڃي ٻي ڪنھن ولايت ۾ تون وَسُ
اچيو اتي وَسين، جتي اسين وَسون

سڄو ”حافظ“ جو ھي حال ٻُڌئي
بنا محبت جي ٻيو ڪو مال ٻُڌئي
اڃان سُورن جو نه سوال ٻُڌئي
روئي تنھنجي اڱڻ، من ڪڏھن رَسُون

***

مُنھنجي وجود ۾ روز وَسين

مُنھنجي وجود ۾ روز وَسين
اَلِ اِنسان جو اھڃ ڏََسين

صورت اھڙي سھڻي بَنائي
لوڪ ۾ آئين پاڻ لِڪائي
سوريءَ تي منصور ملائي
پنھنجو تماشو پاڻ پَسين

بھشت بنايئي ڪنھن لئه باري
حضرت آدم بازي ھَاري
تُنھنجي در تي توبھه زاري
ڏِيو ھٿن سان ھوت کَسين

”حافظ“ جو توسان حال ھميشه
محبت جو ڏج مال ھميشه
بخشش جو ڪَجَ ڀال ھميشه
راڻا تون شل ڪِيمَ رُسِين

***

مُنھنجي نينھن ڪَئي ننڊ آھي حَرام

مُنھنجي نينھن ڪَئي ننڊ آھي حَرام
ڏنم سجدو سڄڻ کي ڪري عشق امامُ

جڏھن برھ جي مون تي بين وَڳي
تڏھن لنؤ پرينءَ سان مُنھنجي لَڳي
ھاڻ حد حجاب جي مون تان ڀَڳي
لاھي دوست ڇڏيو مون دُوئي جو لَغَام

ويا مون کان سڀئي ھاڻ ورقُ سڄڻ
ڏاڍو عشق جو پي اھو عَرقُ سڄڻ
ڪھڙو غور ڪريان آھيان غرقُ سڄڻ
ڏنو جاني مون کي آھي اھڙو جَامُ

ھُوئين قاضي مون تي ڪارٺ ھَئِين
آھيان سڄڻن ساڻ سدائين سَنئين
جيسين برھ وارن تي نه ٿو بَھِين
تِيسين اچئي نه ٿو ڪو انڌا آرَامُ

تڏھن سجدو منھنجو ثاب ٿيو
جڏھن عشق جو مون تي عذاب ٿيو
آ ”محمد“ سان ميلاپ ٿيو
لَھي دوزخ جو ويو مون تان دَامُ

***

منظور تُنھنجو نُور، ھو آدم جي آڙ ۾

منظور تُنھنجو نُور، ھو آدم جي آڙ ۾
داڻي کان بھشت دُور، ھو آدم جي آڙ ۾

اھڙي ڪڏھن ڪا جنس، ھُئي آئِي جھان ۾
ڪَنَ کول تون قصو ٻُڌ، جَنھن جو قُرآن ۾
موجود مَلڪ ڪونه ھئا، ڪي لامڪان ۾
پَھرين حُسن جو پُور، ھو آدم جي آڙ ۾

مخلوق جي مِٽيءَ جو، شيطان مُل چُڪايو
اِبليس کي عقل ڪِيئن، آدم کان اڳ ۾ آيو
ڀانيان ٿو ڀاڳ منھنجو، ويري آھي وَڌايو
ظاھر ته ضد ضرُور، آھو آدم جي آڙ ۾

ماريو آ ڳالھه مخفي، ظاھر ڪَريان ڪيئن زوري
گھورو آ عشق جنھن جو، آئون به تَنھن جي گھوري
موسى به مُنھن ڏيکاري، اندر جي سِڪ ٿي اوري
تڏھن تباھ ٿيو طُور، ھو آدم جي آڙ ۾

”محمد“ جو پير پڙ ۾، ميدان ۾ مٿو ھو
ساکائتي سڄڻ جو سجدي ۾ سِرُ لٿو ھو
مولا عليءَ جي پٽ جو، ھڪڙو نه گز گُٿو ھو
ڪنھن جو پوءِ قُصور، ھو آدم جي آڙ ۾

***

مُنھنجي زرھ پرين، توکان زور آھي

مُنھنجي زرھ پرين، توکان زور آھي
اِھو ڪَارنُ تُنھنجو ڪمزور آھي

تُنھنجي ديدن ۾ ايڏا دَامَ آھن
جِيڏا مُون سين ٿيا ماتامَ آھن
سڀ عشق جا ھي انجامَ آھن
توتان ھَر گھڙِي سِرُ گھورَ آھي

تُنھنجا نَازَ چوَان يا نُور چَوان
ڪيئن موسى کي مجبور چَوان
ٻيا دلبر سَڀئي دُور چوان
تو مَھندا ويٺو ھڪ مور آھي

ھڪ داڻي تان تو يار ڌِڪيو
جو لوح قلم ۾ اڳ ھو لِکيو
جنھن ڏوھ ڪيو آ مون کي ڏکيو
ڏَسُ تِنھن جي ڀلا گھڻي تور آھي

ڪُجھه ”حافظ“ جي تون حال تي ھَلَ
تنھنجي ڪرم جي مون کي ڪانھي ڪَلَ
ھُئا ڪھڙا عليءَ جي پُٽ جا عَمَلَ
جنھن سان ھيڏو شِمر ڪِئو شور آھي

***

شايد شراب خاني ۾، اڄ ڪو امام آھي

شايد شراب خاني ۾، اڄ ڪو امام آھي
ان کي چئو اٿي وڃ، ھي مَئي جو مَقام آھي

رندن جي راند آ، ھِت زاھد نه زور لائج
مخفي آ جام منھنجو، ٻي کي نه تون ٻُڌائج
منھنجو آ ڪُوڙ سان ڪم، تون ڀل پيو سچ سڻائج
ھن عشق جو ازل کان ابتو انجام آھي

ڪلمي پڙھڻ جي قاصد، مون کي خبر ٻُڌائي
پڙھندي شراب پيتم، وسري ويم ٻي وائي
سيوا ڪريان پيو سولي، سُرڪي پيو سوائي
صورت منھنجيءَ کي تڏھن سجدو سلام آھي

***

اڳي جنت کسي ھاڻي جيئڻ جو حق به ٿو کَسجي

اڳي جنت کسي ھاڻي جيئڻ جو حق به ٿو کَسجي
ھُتي ته شيطان ۾ شڪ ھو، ھِتي ڪو ڪونه ٿو ڏَسجي

وڏي جاکوڙ جُنبش سان، جھان ۾ جلوه گر ٿيئڙس
ڏسي ڌرتيءَ جا داروغا، اچي آزار ۾ پيئڙس
ڏمر جنھن جو ڏکيو ڪيئڙو، وري ان وڻ تي آئون ويئڙس
ٿيو جو پھچ سان پڌرو، اھو بي پھچ ٿو پَسجي

ٻڌون پيا مانءُ محشر کي به، منھنجي مُئي سان ملندو
خليفي جي خوشامد لئه، پھرئين دوزخ جو در کُلندو
چون ٿا پوءِ رِي پردي، اتي پيو حُور سان ھَلندو
ويندو سماج ات سُڌري، نه ڪائي ڌُر اتي ڪسجي

ڀڳل ڪنھن ٿانَو جيان، منھنجو جسم شايد جُڙيل آھي
ڪريان پيو جُستجو جنھن جي، سا منزل ڇو مُڙيل آھي
فقط ڪاغذ جو گل آھيان، جو خالي جا کُڙيل آھي
نه جنھن مان راھ ويندن کي، ڪڏھن ڪو راز ٿو رَسجي

***

بوتل شرابُ جي، ھيءَ مون لاءِ بُري ته ڪانھي

بوتل شرابُ جي، ھيءَ مون لاءِ بُري ته ڪانھي
توکان ته بھشت جي مون، چاٻي گھُري ته ڪانھي

ڪامل ڪتاب تُنھنجو، مُنھنجي نه ڪم جو آھي
ھي ڪيف قيمتي آ، ڪينئريءَ گُري ته ڪانھي

مَئي خاني ۾ اچي تون، مون سان مناظرو ڇڏ
مُصلي جي ڪُنڊ مون کان ھِت ڪا ڀُري ته ڪانھي

واعظ وڦل ھتي ڇڏ، ھي مئي ڪده آ منھنجو
مسجد ۾ جاءِ توکان، مون ڪا ڦُري ته ڪانھي

شايد شرع جا سائين توکي شراب وَڻندو
ھي آ پيئڻ جي شيءِ، ڪا ڇنندڙ ڇُڙي ته ڪانھي

”محمد“ شرابَ منھنجو، ملڪيت نه ڪنھن جي آھي
دل کي آ چوريو دلبر، ٻئي کان چُري ته ڪانھي

***

مُنھنجو شرابُ نئون آ، تُنھنجي شرع پراڻِي

مُنھنجو شرابُ نئون آ، تُنھنجي شرع پراڻِي
تو وٽ ڪتاب مُصلو، مون وٽ آ دل نِماڻي

ڪنڌار ڪيف پيئندس، قاضي صاحب جي ڪولھيان
رندن جي سامھون ان جا سڀ ٿو ڪتاب روليان
واعظ جي وقت کان اڳ، آئون ٿو کيل کوليان
آھيان موالي اڳھين، مسجد نه آ مون ماڻِي

زاھد، آ تقوى تو وٽ، مُون وٽ ذَرو نه آھي
توکي ٻَرو پيئڻ کان، مون کي ٻَرو نه آھي
تو وانگي ٻيو ڪو مون وٽ، ڪورو ڪرو نه آھي
مُنھنجو وضو به مَئي سان، پايان نه ٻيو ڪو پاڻي

اندازو مون ڪيو آ، انسان ڪير آھي
او دين جا ڌڻي! اڃان تو ۾ ته دير آھي
تُنھنجو اڃان به ساڳيون، بدليو نه گير آھي
ھيڏا ھُنر ڏِسي ته به، پَنھنجي اَٿئِي پَلاڻِي

ڪھڙو پڙھان پوءِ ڪلمو، ڏَسُ ڪو ڪتاب ڳولي
دوزخ ۽ بھشت جا، رڳو دروازا ڇڏ نه کولي
يا ماٺ ڪر ته ميانجي، “محمد” ڪو ٻول ٻولي
تنھنجي ھِتي ته فتوى، مون کي آھي ڦِٽاڻِي

***

ڪو آ رحمان جي پاسي، ڪو آ ڀڳوان جي پاسي

ڪو آ رحمان جي پاسي، ڪو آ ڀڳوان جي پاسي
آئون سجدو انھي کي ڏيان، جيڪو انسان جي پاسي

خطيبن کي ٻُڌائي ڇڏ، ته مون کي خوف ڪونھي ڪو
منھنجي حالت نه حورن سان، نڪو غلمان جي پاسي

اوھان جو عادتون ڏسندي، اسان جو روح روئي ٿو
اِھو تنھنجو جي مذھب آ، آئون شيطان جي پاسي

رقيبن کي به رنجش آ، رفيقن کي به ڪاوڙ آ
ٻُڌا ھاڻي وڃان آئون، ڪھڙي جھان جي پاسي

اسان جي دين ۽ ايمان جو دستور پنھنجو آ
نه ھوندو ھي ڪڏھن ”حافظ“ بُري بي ايمان جي پاسي

***

سماج / معاشرو

زندگي پاڻي به آ ۽ زندگي ٻيڙي به آ

زندگي پاڻي به آ ۽ زندگي ٻيڙي به آ
زندگي ڪافر ٿِئي ۽ مومنن جھڙي به آ

زندگي حاڪم زادي ھئي زندگي زيب النساءَ
زندگي مقصد جي لاءِ وقت کان ويڙھي به آ

زندگي جي دؤر ۾ سڀڪو نه ٿو سُقراط ٿئي
زندگي ڏاڍي به آ ۽ زندگي ليڙي به آ

زندگي جي آسري تي جنھن سڄڻ سُستي ڪئي
تنھن ملامت کان سواءِ ٻي ڪا مڏي ميڙي به آ

  صداقت کي سرو کائي ويو آ

صداقت کي سرو کائي ويو آ
چڱي کي ھت برو کائي ويو آ

ڀلائي کي ڀڃي ڀورا ڪري ڀائو
ھتي بيگرو کائي ويو آ

ڪلسيا جي وڃان ڪنڊ تي يا مندر ۾ وڃان آئون
حقيقت ۾ ھتي حرمين کي ڀي ھوڪرو کائي ويو آ

اسان جي ڏيھه ۾ اونڌر رواج آھي
ڪٿي گھوڙي کي ڏسندي توبرو کائي ويو آ

ڏيھاڻي ڏيھه سڄي کي آ ڏٺو ”حافظ“
گِلم جو ٽوڪرو کائي ويو آ

  مردار تقاضا کي مڃڻ مون نه سِکيو آ

مردار تقاضا کي مڃڻ مون نه سِکيو آ
۽ عشق جي رسمن کي ڀڃڻ مون نه سکيو آ

جنھن دار جي تختي کي آ تحفي ۾ قبوليو
ان رند مجاھد کان رُسڻ مون نه سکيو آ

اعلان ڪري عشق جي تسبيح کي پڙھان ٿو
ڏاڍن جي اڳيان يار ڏڪڻ مون نه سکيو آ

ممبر تي بيھه ڪو به ڀلي مون کي سڏي پيو
انڌو ٿي اڳيان ان جي اچڻ مون نه سکيو آ

منزل تي پڄڻ لاءِ مون جا واٽ آ وَرتي
”حافظ“ ٿي پوءِ ان تان ھٽڻ مون نه سکيو آ

  پراڻي جاءِ کان پري نئين حرم کي سجدو آ

پراڻي جاءِ کان پري نئين حرم کي سجدو آ
ڌِڪيو جنھن اوچ نيچ کي انھي ڌرم کي سجدو آ

ڪَنبي نه جيڪا ڪوٽ کان، ٻُڌا سا ڪنھن خبيث جي ڪُنوار ھُئي
چون ٿا کيت جي سا مڱ خبيث لئه خار ھُئي
وڙھي ٿي پنھنجي وَر لئه اڃان ته ننڍڙي ٻار ھئي
انھي ڀلاري ڀيڻ جي حيا شرم کي سجدو آ

نه دھَلي جا درياءَ کان انھيءَ جو سڱ ڏسو سَھي
وچين سا پئي ٿي وير ۾ ويچاريءَ جي ته ڏِسُ وَھي
نه ڏم جو ڏاج ڪو ڏٺئين نه رات ھڪڙي گڏ رھي
جُھڪائي جڳ سڄو ڇَڏيئين سندس جُرم کي سجدو آ

ملي جي گھاءُ کي گِھٽي ته آئون ٿو اٿي بيھان
وَڌي جي ڪان جو قدم ته سينو ڏيئي سَمھون ٿيان
ملي جي ماڳ موت سان ته پنھنجي سرَ جو مُلھه ڏيان
ڪُسي ويس جي قوم تان ته پوءِ ڪرم کي سجدو آ

اڃان به منھنجي عشق جو عجيب ھي نمونو آ
ڏيان ٿو سرُ سڏي توکي صَلِيب ھي نمونو آ
نه رت ڏسي تون رنج ٿجئين رقيب ھي نمونو آ
مُئي کان پوءِ مکيو جي ڪنھن ته ان مرھم کي سجدو آ

اسان کي کپي ٿو ادب ۽ حيا

اسان کي کپي ٿو ادب ۽ حيا
دنيا مان ته دلبر لڏي ٻئي ويا

پُڇايان پيو آئون ٻنھيءَ جو پَتو
ڪيڏانھن وياسي نڪري ڏسي ڪو نه ٿو
جتي ھئا اتي ڪجھه به ڪونھي بتو
اجھامي ويا ھن سي اصلي ڏيئا

مدرسي ۽ مسجد کان ويا موڪلائي
اتي به ھاڻ ھر ڪو ھُڏي سان ڳالھائي
نه شاگرد آ نه ڪو استاد آھي
ٻَئي ٻنھين خوبين کان خالي ٿيا

شريفن مان ھاڻي شھر ٿي ويا خالي
جھڙو اڄ جو مُلون تھڙو آ موالي
آھي رب جي دَرَ تي ھي ”حافظ“ سوالي
ڪجئين رحم پنھنجو نه ڪج ٻيو نيا

  وقت جي ويڙھاند کي سمجھي سَگھون ٿا

وقت جي ويڙھاند کي سمجھي سَگھون ٿا
ٻارڙن جي راند کي سمجھي سَگھون ٿا

ڪُوڙ ۽ سچ جي ڪسوٽي ڪونه ڄاتم
باقي پنھنجي پانڌ کي سمجھي سگھون ٿا

لوڪ ليلان کي سڃاڻي، جي سَگھي ٿو
پاڻ ان جي ڪانڌ کي سمجھي سگھون ٿا

حال ”حافظ“ جو زبان سان تون نه پُڇ
ھاڻ تُنھنجي شاند کي سمجھي سَگھُون ٿا

  ڪمزور بدن کي آ سھاري جي ضرورت

ڪمزور بدن کي آ سھاري جي ضرورت
لاچار کي ٿيندي آ اڌاري جي ضرورت

ھن وحشت جي وڏي دؤر مان گذرڻ به ڏکيو آ
ڪُن ۾ ئي ڪريل کي آ ڪناري جي ضرورت

گونگي ۽ ٻوڙي جي اڳيان ھٿ کڻ مٿي
ان کي ته رڳو آ اشاري جي ضرورت

انڌي جي اڳيان آرسي رکي به ڪندئين ڇا
نظرن کي ھوندي آھي نظاري جي ضرورت

اوندھ جي عذاب کان آئون نه ڊڄان ٿو
”حافظ“ کي آ چمڪندڙ ستاري جي ضرورت

  ادب ۽ حَيا جو نالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

ادب ۽ حَيا جو نالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس
لڳل جِتي ڪُوڙ کي تالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

اسان جي عشق جي سامھون تُنھنجو ايمان ڪوڙو آ
بي ايمانن کي لڳل ڀَالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

انڌي لئي رات ۽ ڏينھن ۾ نه ڪوئي فرق ڪونھي ڪو
کپي مون کي ٿو اجالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

چوان ٿو ڪُوڙ واري کي مُنھنجو ڪن کولي نعرو ٻُڌ
آھيان سچ جو آئون رَکوالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

آئون ”حافظ“ آھيان ان ھنڌ جو جِتي انسانيت آھي
نڪو مُلون نه موالو جِتي ھُوندو اتي ھُوندس

وَاھ جمھوريت تُنھنجا جُڃَ

وَاھ جمھوريت تُنھنجا جُڃَ
مُلڪ سَمورو ٿي ويو سُڃَ

اٽو کنڊ ٻَئِي الله وَٺِي ويو
گيھه ۽ گاسليٽ مَٿي کپي ويو
بصر بٽاٽو پَاڻ کان ٽَپي ويو
مِسڪِين مَري ٿِيو مُڃَ

وَاھ جو جَمھوريت واعدو پَاريو
ننڍي وڏي کي پنڻ سيکاريو
مِسڪين جِتي ھُجي مَاريو
رونق کسي ڏنوءِ رُڃَ

انڌي گھوڙي ابتو سُوار
اھي جمھوريت جا اٿئي پار
زرداريءَ مان بَنيو زَردار
اڃان نه لَٿِي اٿس اڃَ

ايم ڪيو ايم سان اڌ ڀائيواري
ھي ته جمھوريت بَني جوئاري
مِرزا مان ٿي بَنيو مَداري
جنھن جا چمچا ويٺو چُڃَ

”حافظ“ محمد حق آ چوندو
پيرئين وَڏيرن کي ڪونه پَوندو
ھِيڻن جو ھي خامي ھوندو
پَاپِين کي رَبُ وجھندو پِڃَ

مُنھنجي جاکوڙ کي جو ٿو سمجھي جَبرُ

مُنھنجي جاکوڙ کي جو ٿو سمجھي جَبرُ
ان کي چئو توکي سُورن جي ڪھڙي خَبرُ

مون ته پنھنجي حياتيءَ جي ھر ھڪ پسا ۾
ڪٽيو وقت آھي حيا ۽ وفا ۾
جنھن نه مون کي ڏٺو آ ھھڙي صفا ۾
ان جي اکين ۾ شايد ڪو آھي ڪَٽرُ

رات ڪاري کُٽي ڏينھن لئه ٿو رُئان
روشني ٿي کپي ٻيو نه ڪجھه ٿو چُئان
ظلمتن کي ڌِڪي نُور آڻيو نوان
سوجھري کان سواءِ سُور مسجد مندر

پھچ کان ڀي مٿي آئون پتوڙيان پيو
کير آھي کريل ته به ولوڙيان پيو
ڪنھن اڀاڳي ته ننڊ کي اکوڙيان پيو
نِينھن آھي چيو مون سان جاڳي نِبرُ

زندگيءَ کان مٿي ٻي نه سڪرات آ
ڏينھن سنڀران نه ٿو رات ئي رات آ
ھي حياتيءَ جي جيوَن جو جذبات آ
ڪنھن جي سُڏڪن ۾ ڀي ڪو لڪل آ صَبرُ

جنھن نه سُڃاتو قد بُت منھنجو سو ڇا سمجھي منھنجو قول

جنھن نه سُڃاتو قد بُت منھنجو سو ڇا سمجھي منھنجو قول
مون جي گيت غزل آھن لکيا سي ته ھينئن جا آھن حول

باھ ۽ پاڻي ٺھڻا ناھن گڏجي ھڪ ھنڌ رھڻا ناھن
عاشق ڪنھن کان ٽھڻا ناھن آھن ڪا البيلي اَول

سڀڪو پاڻي پاڪ نه سمجھو ھرڪو ماڻھو چاڪ نه سمجھو
مسجد کي اوطاق نه سمجھو گھاٽي رش ۾ روح نه رول

ماءُ پيءُ کان پيار آ سکبو واڻي کان واپار آ سکبو
پينو کان ڪو پار آ سکبو جھڻڪ ڏينس ته به جھليندو جھول

ماکي پِنِدي مُور نه ملبي ڳولي ڳولي جھنگ مان جَھلبي
”حافظ“ تنھنجي ڳالھه پئي ھلبي ٻولي سَچِي ويٺو ٻَول

  نه ڪو خاص آھيان نڪو عام آھيان

نه ڪو خاص آھيان نڪو عام آھيان
ڪنھن پيڙھيل حياتي جو ھڪ نام آھيان

جلادن جي وچ ۾ الائي ڪِيئن جيئان ٿو
آئون پاڻي جي ھوندي زھر ڏِسُ پيئان ٿو
آھيان ڪات پر آئون ٻڪرو ٿَيان ٿو
اِئين صُبح گُذري اِئين شام آھيان

جواني به ڪا ھت جنازي مثل آ
سھاڳڻ جي نالي ۾ ڪيڏو قتل آ
چنبو موت جو جنھن لئه مھندي رتل آ
انھي محترم ڌيءَ جو ماتام آھيان

بھشت جي ئي نالي ۾ بغداد مون تي
ڪري چور منھنجو پيو فرياد مون تي
اھا آ انھن کان ٿي امداد مون تي
آئون پيڙھين کان جن لئه پڪل طعام آھيان

مٿي آ فرشتن کان جن جي فضيلت
سي منھنجي ڪھڻ جي وٺن ڪيڏي قيمت
آئون ”حافظ“ بنجي چوان ٿو حقيقت
باقي آئون نه رستم نه بِھرام آھيان

آئون بچپن کان بي چَين آھيان

آئون بچپن کان بي چَين آھيان
جيڪا ڪنھن نه ٻُڌي اھا سَين آھيان

مون سڀ ڪنھن جا ھت سڏ سُئا
پر لالڻ منھنجا لُڙڪ مُئا
منھنجو ڪنھن جي ڪَن تي پيو ڪونه رُئا
ڪَئيِن ھمدم مون سان گڏ ھُئا
ھر ماڻھو سان مان بَين آھيان

مون کان پنھنجا پروا سڀ پَري
ته به مُنھنجو روح پيو رقص ڪَري
ڪيئن “حافظ” جو پيو ھانوَ ٺري
تو اھو ڏٺو ڪڏھن ڌيان ڌري
ڪيئن ڌرتي تي دَارَين آھيان

مون سُر ۾ ڪيڏا سُور رُنا
ڪيئن دانھه ڪندو ڪو درد بنا
او ملان ٻانڀڻ ٻُڌ وِشَنا
منھنجي سوز کان سڀئي ساز ڊِنا
ڪنھن تند جو تان سَين آھيان

تو ڪالھه به مون سان ڪُوڙ ڪيا
۽ اڄ به ساڳيان لفظ چيا
پر ”حافظ“ جو ڏس يار حيا
توسان ڪونه نبيريائين ڪوبه نيا
نڪي درد نڪي دَرمين آھيان

پرائي جُتي ۾ اسين پير پايون اھڙا ڪونه آھيون

پرائي جُتي ۾ اسين پير پايون اھڙا ڪونه آھيون
حرامي ڪنھن کي حلالي ھُلايون اھڙا ڪونه آھيون

غريبي ۾ ٻيا ڀي گھڻا عيب آھن
ڪميڻن جي پويان لڳي ڪُر لڄايون اھڙا ڪونه آھيون

سُتي ماءُ سانڍڻ مھل جا ڏني ھُئي
وڏا ٿي امان جا اھي وَڙ وڃايون اھڙا ڪونه آھيون

مون قرآن پڙھي آ رب کي سُڃاتو
سڳي ۽ ڦيڻي سان ڪنھن جو سر وڃايون اھڙا ڪونه آھيون

آ ”حافظ“ جي ٻولي پري کان ئي پَڌري
گِلم جو پکي ٿي ٻي ٻولي ٻُڌايون اھڙا ڪونه آھيون

ڦِريا به ناھيون ڦُريا به ناھيون

ڦِريا به ناھيون ڦُريا به ناھيون
اَڃان ڪنھن اگھه ۾ گھُريا به ناھيون

ڪڏھن نه وڪجڻ وڏي آ قيمت
انھيءَ کان مُلھه ٻيو مٿي ئِي ڪونھي
گھڻا ويا وڪِجي گھڻا ويا لِکجي
اسين اڃان تائين تُريا به ناھيون

اسان جو ماضي اوھان جي اڳيان
اسان جو حال به اوھان جي سامھون
جتي اوھان آ بيھاري ڇڏيو
چَڪاسي ڏس اتان چُريا به ناھيون

اسان جو پورھيو اوھان تان گھوريو
اوھان جو گھُورڻ اسان لاءِ گنج آ
مگر اوھان جي ھينئين تي ”حافظ“
الاءِ اَڃان ڇو ھُريا به ناھيون

  اسان کي راھ ۾ جيڏيون رُڪاوٽون آھن

اسان کي راھ ۾ جيڏيون رُڪاوٽون آھن
اسان کي ڪونه ٿيون ايڏيون ٿڪاوٽون آھن

اسان کي پنھنجي ڀَلي جو ڀَرم ملي نه ملي
اِھي ئي صوفي ازم جون ثقافتون آھن

انھي ئي جام جو لائق نه تون ھُئين واعظ
مگر ھي ساقيءَ جي ھٿ جون سخاوتون آھن

وجود پنھنجي کي آئون اڃان نه پھتو آھيان
۽ تو ثواب وٺڻ لئه ڏَسيون ولايتون آھن

اسين ڪي روح ڏکوئڻ کي ڏوھ سمجھون ٿا
اوھان ته انسانيت سان رکيون عداوتون آھن

ھُلائي پاڻ کي ”حافظ“ ھڻن جي دين کي ڌاڙو
انھن جي ذھنن کي پوءِ به ڪَئِين ضمانتون آھن

  تون بي ضمير آھين تڏھن امير آھين

تون بي ضمير آھين تڏھن امير آھين
پئسي جو پُٽ سڏائي ڪِنو خمير آھين

آئون به اھڙو ماڻھو ۽ تون به اھڙو ماڻھو
ھر مُوڙ تي ڏِسي وٺ ناھيان اڃان وڪاڻو
مون کي به گھُرجون آھن پر عزم آ اباڻو
پيءُ ماءُ کي پٺي ڏيئي تون ٿيو وزير آھين

تنھنجو پليتيءَ مان آ اڃان نه پيٽ ڀريو
پئسي جي پويان وڃنئي اندر وارو ئي مريو
جيئن تُون کَرين خوشيءَ مان ائين نه ٻيو ڪو کريو
رڳو سنڌ جي حقن تي وجھندو تون سير آھين

چيري جي لوڻ لائين ته به لُڙڪ ڪونه لڙندا
اڳ پوءِ اسان جھڙا آھيون سُوريءَ تي يار چَڙھندا
ايندا ڪي جوان اھڙا منھنجو نظم پيا پڙھندا
چوندا ته واقع ”حافظ“ حق جو فقير آھين

  نتيجو ڇا به نڪري پر اسين انسان ٿينداسون

نتيجو ڇا به نڪري پر اسين انسان ٿينداسون
ٻُڌائي موت کي ڇڏ تون تُنھنجا مھمان ٿينداسون

سدائين ھِت سبيلن جا گھڻا ڏينھن سُور سھنداسين
حويليءَ جي ڌڻيءَ سان ھاڻ ھرگز ھت نه ٺھنداسين
جنين نالائقي ڪئي آ، ٿي لائق تن تي لھنداسين
نشانبر ٿي آھيون نڪتا، ته پوءِ نِشان ٿينداسون

قضا جي ڪوڙڪيءَ مان ھاڻي يارو ڪنڌ ڪڍڻو آ
ھتي سقراط، يا سرمد عنايت ٿي به اچڻو آ
بھادر لاش جو ڀاڱو اڃان مون لاءِ بچڻو آ
چنيسر کي وڃين چئو تون ته دودا خان ٿينداسون

اسان جي پيرويءَ ۾ پير، اڄ تائين نه ڪنھن پاتو
چوان ڇا ٿو لکان ڇا ٿو اکر ڪنھن ڪونه آ ڄاتو
نه ڏبو يار ڏک ۾ ڀي، ڪڏھن پنھنجن کي پاراتو
اجاري جو اندر ڪنھن جو اھو اعلان ٿينداسون

حقيقت کان ته مُنھن ”حافظ“ نه موڙيو آ نه موڙيندو
تڏھن ھر ڪو ڏسي مون کي چريو ڀورو آ چئي ويندو
منھنجو ضد ڪنھن سان ڪونھي ڪو ڏکن ۾ ڪو ته ڏڍ ڏيندو
جيڪي تاريخ ۾ لکجن اھي ارمان ٿينداسون

ايڏو به سستو ناھيان، جو تون وٺي سگھين

ايڏو به سستو ناھيان، جو تون وٺي سگھين
گُلڙن جو دَستو ناھيان، جو تون وٺي سگھين

مون کي پُڄڻ کان اڳ ۾، تون پاڻ کي پُڄي ڏس
ٻيو ڪوبه رستو ناھيان، جو تون وٺي سگھين

ڪاغذ جي گل تي، ڪڏھن اعتبار مون نه ڪيو آ
ڪو بت پرستو ناھيان، جو تون وٺي سگھين

”حافظ“ جي دل ۾ خانو، انسانيت جو آھي
مُلين جو ڪِشتو ناھيان، جو تون وٺي سگھين

  نڪو شھر وارن سان ھوندي شڪايت، نڪو ڳوٺ وارن سان ڳالھيون ڪبيون

نڪو شھر وارن سان ھوندي شڪايت، نڪو ڳوٺ وارن سان ڳالھيون ڪبيون
اسين فرض پنھنجو نڀاھي وينداسين، ھِن مِٺي قوم کي ڇا ميارون ڏبيون

اسين ڏات پنھنجي کي ڏوراپو ڏيون ٿا، يا انھن جي افعالن کي ويٺا ڏِسون
ٿي عادت کان مجبور يارو پيا آھيون، تڏھن ڪنھن جي تقدير لئه ٿا لِکون
جي سچل، ڀٽائيءَ کان سمجھي نه سگھيا، انھن ۾ ٻي اميد ڪھڙي رکون
انھن ئي افعالن تي ڌرتي پئي کسجي، اندر ۾ اچن ٿا ڪئين ڄٻرا ڄڀيون

ھينئر ڊيم جي حد نه ڊاھي سگھياسين، ته جيئنداسين ڇا تي ۽ مرنداسين ڇا تي
ھي غيرن جون گاريون سُڻي تون نه سنڀرئين، ته پوءِ ويڙھ لئه ٻيو ورنداسين ڇا تي
ھي تنھنجو ۽ منھنجو جي سنڌو سُڪي ويو، ته تون ئي ٻڌائي پوءِ ترنداسين ڇا تي
حرامين کان حق آھن وڙھي يار وٺبا، انھن جي اڳيان ڪو نه نياڻيون نِبيون

نڪو آڻ مڃبي نڪو ڪاڻ ڪڍبي، اچو پنھنجي پيرن تي پاڻي بيھون
ھڪل ساڻ ڌرتيءَ جا ”حافظ“ ٿجو، پوءِ کٽي ڀاڳ پنھنجو مرون يا جيئون
جيسين ساھ جي رڳ ھجي يار سائي، تيسين ڪيئن ڪنھن ڌارئين کي ڪو دڳ ڏيون
سچائيءَ جي سٽ کي پڙھيو مون آ پيارا، ڪڏھن ڦوڳ کي ڪونھي مارويون ڦٻيون

  اچو گَپ منجھان نڪري سنئون سُبتو ڪو گس ڳوليون

اچو گَپ منجھان نڪري سنئون سُبتو ڪو گس ڳوليون
رُڳو نعرن جي نگرين ۾ حياتين جا نه پنڌ روليون

نڪو ئي پيپلا پنھنجا، نڪو ئي ليگلا آھن
اھي واڳون وارو ڳوڙھا ويٺا ھر وقت تي واھين
اليڪشن جي کٽڻ کان پوءِ کلن سُوڌو ٿا سڀ کائين
ويو سچ آھ سُڪي سنڌ ۾، ھڻي رڳو ڪوڙ پيو ڇوليون

ڀٽائي جو قسم ڏيان ٿو ته بي ايمانن ڪِنا بچجو
سچل جي سوچ تي آھيو ته ان جي ساک پت رکجو
ٻنھي جو ننگ رکڻو ٿئو ته نائون مل نه ٿي اچجو
کڻو تنين پير پنھنجن جا چنيسري پاتيون ڇوليون

خدايا سنڌ ڌرتي تي ڪو سچ جو تون سُڪار آڻج
ڪُھن انصاف کي جيڪي انھن جو ھت ڏڪار آڻج
ڪري پنھنجن جا پنھنجو اھڙي مون لئي پڪار آڻج
ڀڃي مون سڀ ڇڏيون آھن ڏنيون پاپين جيڪي پروليون

ڌڻي مون کي دين پنھنجي تي رکج قائم سدائين تون
وڃان جي واٽ کان نڪري وري مون کي واٽ لاھين تون
ٻين جا ٻيا به ڪئين ھوندا مگر ”حافظ“ جو آھين تون
ڏسي رحمت تنھنجي جا رنگ جھليو بيٺو آھيان جھوليون

غريبن جا غمخوار جيڪي سڏائين

غريبن جا غمخوار جيڪي سڏائين
اھي ئي اسان کي ٿا قاتل ڪُھائين

ڏسان ٿو ادا جو اسان تي ٿئي پيو
وڏي پيٽ وارو ڪنھن جو رت پئي پيو
جيئاري ٻين کي نه پر سو جيئي پيو
ائين قيد ۾ ھِت پيا ڪُڙمي ڪمائين

مُٺا ھِت ته مسڪين مانجھي اسان جا
صبح کان وٺي سُور سانجھي اسان جا
ويھن ولھه ھيٺان وير وانجھي اسان جا
ھو بنگلن ۾ بيٺا ته بغليون وڄائين

شرابي ڪبابي ھتي ڪار آھن
بکئي پيٽ وار ته بيڪار آھن
ويندا لُڙ لھي ڏينھن ٽي چار آھن
اِجھو ڏس تون آنھون وڃو عرش ڊاھين

چوان سچ جي ٿو ته مون تي سزائون
وڏو شر پسند پوءِ سڏجان ٿو آئون
ٿيندو گھر کي گھيرو ڪندي فوج ڪاھون
اھي ھت ته قانون اسلامي آھن

لڳايوس ڦٽڪا سرعام سھڻا
اھو آ اسان وٽ ھت اسلام سھڻا
نڪي رب ھتي آ نڪي رام سھڻا
ائين ھت ٻيا ڦورو اسان کي ڦٻائين

ھُجن نانگ ڪارا ته مرليون کڻون، ڪي، ھتي رڳو ڳوھون پيون ڦوڪون ڏين

ھُجن نانگ ڪارا ته مرليون کڻون، ڪي، ھتي رڳو ڳوھون پيون ڦوڪون ڏين
جنين جي ھٿن ۾ ھئا مڻ مري ويا، ڏِسيو تِن جو ليڪو پيا جوڳي جيئن

ڪڏھن ڪنھن به سُر تي نه ڳوھ آھي ريڌي، سڄو ڏينھن ڀَلي تون پيو سورٺ وڄاءِ
ٺلھيون ڏِيندي ڦوڪون ھو ڦڻ ڪانه ڪڍندي، ميان منگتا تون نه مُرلي لَڄاءَ 
جيڪي سُر کي سمجھي کڻي سرَ ھئا اِيندا، اھي نانگ ھاڻي نه ٿو ڪو نپاءَ
مري سڀ ويا آھن مڃان ٿو مٺا، پر متارا اڃان ٻيو نه ٿا مَٽ پيئن

ڪُنن ۾ گھڙن جو نه ڪاپو ڪري ٿو، ائين ويٺو مانگر جھلي مورڙيو
نه ڪو رائين رڇ ۾ وجھي وقت تي ٿو، نه ڪو ڪوبه سڳڙو اٿس سورڙيو
سو گھاتو سڏائي گنگھار ٿئي پيو، گھاروڙي نه آھي، آھي گھورڙيو
جنين پنھنجي ٻيڙيءَ کي ھٿ ساڻ ٻوڙيو، اھي ئي ناخدا ٿيو پيا مون کي نِيَن

قذاقن جي پويان نه ڪھاڙيون کڻين ٿو، ۽ پنھنجن تي ويٺو الارين ادا
اَمر سڀ عُمُر جا رکين پيو اکين تي، پوءِ مارن جي ڪھڙي ڪرين ٿو مدا
سڃاڻان ٿو توکي اي پنھنجن جا پاپي، اٿئِي ويل ۾ سڀئي وَانگِي وڌا
اِنھي حال تنھنجي تي ”حافظ“ اداڙي، نه پنھنجا به تُنھنجا ٿا پنھنجا ٿين

  اسين به جي حرام کي حلال چئون وَڻِي پئون

اسين به جي حرام کي حلال چئون وَڻِي پئون
اکيون پوري گڏھ کي چوان جي ڳئون وَڻِي پئون

ڀَڄي به ڪِينَ ٿا سگھون، پُڄي به ڪِينَ ٿا سگھون
نه ڪي ڪنھن ڪاڻ ۾ وري کڄي به ڪِينَ ٿا سگھون
جھڪي پوان ته جند ڇُٽي، ٿيان نه سنئون وڻي پئون

ڍڪيم ٿي ڪُوڙ جو ڪُنو، ضمير مان ذرو پُنو
ڏِسي مون کي ڏُکارو ٿيو رڙيون ڪري اَچِي رُنو
ڦِرون نه ڦيڻ کي پَسِي ويھي رَھون وڻي پئون

ڀلي پيو پنڌ ۾ پُسان ويھان نه آئون ڪِٿ وَسان
مون کان ته رات پئي رُسي آئون ڏينھن کي ڪٿي ڏِسان
اڃان به جي اونڌاھ کان وڃان نه وَئُون وڻي پئون

  ڪُتي ٻلي جو زخمي ناھيان

ڪُتي ٻلي جو زخمي ناھيان
انسانن جو کاڌل آھيان

ھِن جي گِگ ۾ زھرُ وڏو آ
مُون کي ھن جو چَڪ لڳو آ
دوا گوري تي نه سُورُ ڀَڳو آ
درد ڪَٿا ھي ڪَنھن کي ٻُڌايان

ھِن کان ڏاڍو آئون ڊڄان ٿو
ھِن جي پاڇولي کان ڀَڄان ٿو
ھن بي پتي کي نه پُڄان ٿو
ھِن کان ڪِيئن آئون پاڻ بَچايان

ڇتو ڪُتو ته به ڌڻي سُڃاڻي
مُحابي مان ھي مُور نه ڄَاڻي
دوست برادر سڀ کان تَاڻي
ڪھڙو ھِن تي حِيلو ھَلايان

ھمدرديءَ ۾ ھِيرا ڦيرِي
واھُر سڏائي بَنجي ويرِي
”حافظ“ ھِن جي دل آ ميري
مُوذي ھِن کي ڪيئن مَڃايان

ڪٿي باٿ رومن کي برقعو پيل آ، ڪٿي ڇو اگھاڙو بدن آھي ڪنوارو

ڪٿي باٿ رومن کي برقعو پيل آ، ڪٿي ڇو اگھاڙو بدن آھي ڪنوارو
زماني جا مُفتي تون مون کي ٻڌاءِ، کنيو آھي روزي جو ڏَسُ ڪنھن اِزارو

ڪنھن ناريءَ جو نالو رکي ماءُ نُوري، ته ان کي ٿي ڪِيئن اک تماچي تَڪي
ھي پنھنجي حوس جو ڪري ٿو پورائو، ھُتي ھو سھاڳڻ ڪنھن ٻي لئه سڪي
ڪنھين کي ته اگھه جي به ڪا اون ناھي، ڪِنھين بُت وِڪيو پنھنجو آني ٽَڪي
ھي اعزاز ڪنھن کان مليو يار آھي، گناھ تي به ڪنھن جو ٿِئي پيو گذارو

اڃان تائين سچ جو صحيفو نه سمجھيئي، ته قيامت جي ڏينھن پوءِ ڪھڙي ڪم ۾ اِيندين
ھينئر روح آدم حوا جو روئي پيو، اڃان ھن کان پوءِ تون اک پَٽيِندين
جي ابليس ناھين ته پوءِ ٻڌا تو، ھتي ڪنھن جسم جو تقدس تڪيندين
سچي ڳالھه انا جي ٺلھي ڪيس تي، جنھن معصوم دل جون ٿا مُرڪون وڃايون
انھي جي عزت جو قسم مون کي آھي، ته ناحق جو آھي ڪيڏو نظارو

جنھن جو روح ڪافر ۽ مذھب مسلمان، اھو تون ٻڌاءِ ڪھڙي تعليم ڏيندو
مئي کان ته پوءِ الائي ڇا ملي، ھي ته جيئري ئي ڪنھن کي جھنم ۾ نيندو
جي ”حافظ“ آھين پوءِ ته اوري ھليا تون، اھو رت پيئندڙ رٿون ڪھڙيون ڏيندو
جو قرآن پڙھندي به پئي ڪوڙ ۾ پيو، انھيءَ کان ڪفر جو ڇا وٺبو ڪفارو

جنت جو آھيان شھزادو

جنت جو آھيان شھزادو
ھُئم داڻي تان ڌِڪ کاڌو

ڪَئين لا وارث اڄ لاش ڏٺم
پوءِ ڌرتي ۽ آڪاش ڏٺم
ڪنھن ڀيڻ اڳيان بدمعاش ڏٺم
اھڙي شوق تي اڄ شاباش ڏٺم
ته به سَڏجان صاحبزادو

ڪا ڏينھن ڏٺي جو ڏُک ڏِسي
ڪا رات جو ھت ٿي رَاڻِي ڪُسي
ڪنھن ويچاريءَ کان وَرُ رُسي
پوءِ پنھنجي اکين سان پاڻ پُسي
ڏِسُ آدم شاھ جو اِرادو

آئون اشرف مخلوقات آھيان
يا ائٽمي ڪو آلات آھيان
ڪٿُ ڏينھن آھيان ڪٿُ رات آھيان
کڻَي ظاھر سچ جي ذات آھيان
ته به مارڻ جو ٿس مادو

ڪھڙي ڳالھه تي ڏِسُ آئون ڳھن ڪريان
ھو پاپي تَڪي ويٺو مون کي پَريان
آئون پنھنجو ڪيئن ڏَسُ پيٽ ڀَريان
ويٺو ڌرتيءَ تي اھو ڌيان ڌريان
ڪٿ راجا آھيان ڪِٿ راڌو

نه ڪو پنھنجي مرضي سان پيدا ٿياسين، نه ڪو پنھنجي مرضيءَ سان ئي يار مربو

نه ڪو پنھنجي مرضي سان پيدا ٿياسين، نه ڪو پنھنجي مرضيءَ سان ئي يار مربو
اچڻ ۽ وڃڻ جو جي وھنوار وَرتِئين، ته دوزخ بھشت مان ڪھڙو پاسو ڀربو

ڪو رشوت ڏئي ٿو، ڪو رشوت وٺي ٿو، ٻئي پاسا دوزخ جو ٻارڻ چون ٿا
ڪنھن بي ڏوھ مظلوم نياڻيءَ کي ماري پوءِ ڪارو ۽ ڪاريءَ جو ڪارڻ چون ٿا
نمازن ۽ روزن تي آ ويڙھ جن جي، اھي ڪھڙو ڪلمون اچارڻ چون ٿا
حقيقت الائجي ته جي ڪيڏانھن ھلي وئي، حرامين جي ھٿ ۾ رڳو آھِ حربو

ھينئر معاملو سڀڪو پنھنجو مچايو، ويٺو واقفيت پنھنجي وڌائي
ڏين ٻانگ ھڪڙي وڙھن واعظن تي، سنئين واٽ سڀڪو پيو پنھنجي ٻُڌائي
اڃان تائين راحت جو رستو نه ملين، ڪو مندر جي پويان ڪو مسجد اڏائي
اسان جو ته رستو ٻنھيءَ کان الڳ آ، اِنھن جي ئي گس تان نه ڪڏھن گذربو

ھي مغرور ماڻھو ڪو مسڪين ماري، مفادن جي خاطر پوءِ معافي وٺن ٿا
جھان ۾ ته حق آ سڀن کي جيئڻ جو، ھي جابر ڪھڙي جاگرافي وٺن ٿا
خدا کي آ معلوم سڀڪو مھانڊو، اھا ڪھڙي چارج اضافي وٺن ٿا
ڏسي ظلم اھڙا ضعيفن تي ذر ذر، اسان جي ذھن ۾ زھر آھي ڀربو

عمل کان ھتي يار آھي آڱوٺو، رُڳو ڳالھه سڀڪو سڻائي سُٺي
نيت ۾ جنين جي رھن نانگ ڪارا، انھن جي پچر ۾ ڇڏيسين پُٺي
حيا وارو جيڪو ھتي ھوندو ”حافظ“ انھن جي ته مرڳو حياتي مُٺي
تڏھن شعر ٺاھي ڪو ٻارڻ ٿو ٻاريان، ٻُڌي جنھن کي پاپي آھي ڏس پگھريو

ھتي ڏينھن سارو جي سجدا ڏيان ٿو ته مانيءَ جو مُلھه ڏَسُ مون کي ڪير ڏيندو

ھتي ڏينھن سارو جي سجدا ڏيان ٿو ته مانيءَ جو مُلھه ڏَسُ مون کي ڪير ڏيندو
ھي آدم جو پُٽ آ ملائڪ ته ناھي جڏھن پيٽ ڀربس تڏھن اک پٽيندو

اي جنت جا وارث دوزخ جا مالڪ، اي مصلي جي ڪولھيان مون کي ڪُھڻ وارا
ھي ھر روز مسڪين ھيڏا مرن پيا، ھنن لئه تو وٽ نه آيت اشارا
آ امت به ساڳي مھانڊو به ساڳيون نه اسين يھودي نه اوھين نصارا
نبي جي نشاني ٻنھي وٽ ٻُڌان پيو، ٻُڌا پيٽ تي ڪير پٿر ٻڌيندو

ويھي لال ڪُرسي تي ڪلمان لکو پيا، ڇا ايمان جو اگھه اوھان وٽ اِھو آ
گناھن جي نالي ۾ سچ کي پيا گھاڻيو، اوھان جي ڳچيءَ ۾ وڏو ڳٽ اھو آ
ڀلي ڪنھن جي نياڻيءَ پئي نيلام ٿئي، پر اوھان ديندارن جو دوڌٽ اِھو آ
اجھي مون وانگي جي ٿا منصور جاڳن، ٻُڌاءَ ڪيترا سِرُ پوءِ قاضي ڪٽيندو

اوھان وٽ ته ايمان آھي اڌورو، اوھان جي عبادت تي اعتبار ڪھڙو
ھي ستر فرقن جو سينھو مٿي تي سڻايو اوھان ۾ صحيح يار ڪھڙو
خدا جو خليفو ته آئون به آھيان، ھي سنت نفل تي پوءِ تڪرار ڪھڙو
تھجد ۽ تقوى جو تورو آ تو وٽ، سُئي ساھمي پاڻ صاحب تَڪيندو

وڏي سَڏ ھي واعظ وَڏِي ٻانگ وَرَ تي وڻائڻ لئه تو وٽ وڏو وات آھي
پڙھي پاڪ ڪلمون ۽ ماري مسلمان ڦُري ڪنھن جي ڏھٽن کان فرات آھي
بُکئي پيٽ وارو جي بنجي ٿو باغي ته ”حافظ“ اوھان جي پوءِ ھيھات آھي
مگر ياد رک او يتيمن جا ماري، ھتان ڪوبه خوني نه ھاڻي کٽيندو

وڏو جِتي ڪو واڪ لڳي ٿو

وڏو جِتي ڪو واڪ لڳي ٿو
اتي ئي سچ کي کاٽُ لڳي ٿو

بيان بازي لٻاڙ لاڦون
ڇَڏِيَنَ ليکو صفا ٿيون لاھي
ڪَلھي ذھن کي ڪات لڳي ٿو
اتي ئي سچ کي کاٽ لڳي ٿو

جيئڻ جو رُتبو اسان نه ڄاتو
مُلين جو خطبو ٻُڌيو مَرون ٿا
وڏو شڪل جو شاٽ لڳي ٿو
اتي ئي سچ کي کاٽ لڳي ٿو

ھلائوڪن جا ھُجوم آھن
اسان جي حد جو خدا آ ”حافظ“
سُڪون کي سوساٽ لڳي ٿو
اتي ئي سچ کي کاٽ لڳي ٿو

  اسين نه ڪنھن جي اچر پچر ۾ ازل کان آھيون اڌورا ماڻھو

اسين نه ڪنھن جي اچر پچر ۾ ازل کان آھيون اڌورا ماڻھو
اسان جون جھوليون جبر سان ڀريل اسان کي ڏسندي ڪنول ڪوماڻو

پَري ھي منھنجا پساھ ويندا اتي به مون کان پڇا جي ٿيندي
انھن کي چوندس اتان اچان پيو جتي ته سچ تي گھمي ٿو گھاڻو

سليان نه ڪنھن سان ڳالھه سچي آئون ھتي به مون کي گمان آھي
متان اتان جو اَچِي نه پھچي جتان آ منھنجو ھي روح اڏاڻو

جياپي وارو جھان آ يا ھِتي به ڪنھن جي غلامي ھوندي
ھُتان جو باغي ھِتي آ پھتو ھِتي ته ناھي ڪو جيل ٿاڻو

حياتي پوري حياءُ ۾ گذري، مگر حرامين تڏھن به ھيسيو
اھا ته حالت سَٺي پئي ”حافظ“ تڏھن ھُتان ٿس ڪو ھالاڻو

سوچ جي ڪنھن سفر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

سوچ جي ڪنھن سفر ۾ مون کي ساٿ ڏيو
آھيان اونھي ڏھر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

ڏينھن جو سُور آئون ويندس سھي
پر رات جي ڪنھن پھر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

ڪير غازي ٿي موٽيو آھي ڪربلا مان
شھيدن جي شھر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

ڪونه ڪنھن کان پڇيم ڪھڙو مذھب اٿو
انسانيت جي اکر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

سڀاڻي ملي جيسين آب حيات
تيسين اڄ جي زھر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

اڃان وقت منھنجي وَصل جو پري آ
ھينئر جي، ھجر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

مون نه پوشاڪ پاتي ته ڇا ٿي پيو
رڳو ماني ٽُڪر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

زندگي جي ضمانت نه ڪنھن آ ڏني
جيسين آھي امر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

حشر ھُن ۾ ”حافظ“ پاڻھين حق وٺندو
رڳو ھن حشر ۾ مون کي ساٿ ڏيو

ڦٽڻ تي لوڻ ٻُرڪڻ جي فضيلت پيا سکن ماڻھو

ڦٽڻ تي لوڻ ٻُرڪڻ جي فضيلت پيا سکن ماڻھو
حراميءَ کي حلاليءَ جو لقب ڏئي پيا لِکن ماڻھو

کڻي ڪيڏا به ڪاريگر ٿي، ڪارو مُنھن ھو ڪن پنھنجو
تڏھن ڀي رنگ پڌرو آ پري کان پيا بکن ماڻھو

اسين گوشه نشيني ۾ به ڪنھن سان يار گڏ آھيون
انڌي کي ڪيئن خبر پوندي ته آڏو آ اکين ماڻھو

دُعا ۽ خير سڀني لاءِ گھرنداسين پيا گھر ويٺي
اسان ڏي روح جو رايو کڻي ڪھڙو به رکن ماڻھو

جيئڻ جو حوصلو ”حافظ“ کي سيکاري ويئي جيجل ماءُ
تڏھن سو جام پيئون ٿا نه جيڪو ٿا چکن ماڻھو

  جتي اسان لئه جھان سارو حجاب وانگي ھجي ته پوءِ

جتي اسان لئه جھان سارو حجاب وانگي ھجي ته پوءِ
اتي ڪو نيت خراب مون لئه ڪتاب وانگي ھجي ته پوءِ

ڪڏھن به سچ جي چوڻ ۾ يارو چڱائي ڪانھي اسين به چئون ٿا
وڏھ ھي ڏوھ به ڏسڻ ۾ جيڪر ثواب وانگي ھجي ته پوءِ

اڳيان ھو عابد پٺيان ھو زاھد اچي چيائون اچو اسان سان
اسان جو نعرو ٻنھي لئه يارو شراب وانگي ھجي ته پوءِ

اچي ڪو قاتل چوي اسان کي اوھان جو آئون مسيحا آھيان
اھا به ان جي رحم جي دعوى عذاب وانگي ھجي ته پوءِ

مون کي ھي ڪھڙي مجال آ جو انھن جي حد ۾ ھلي ھي ”حافظ“
باقي ڪو سکڻو سوال تنين جو جواب وانگر ھُجي ته پوءِ

  وڏيري جي در تي وڃڻ آ گناھ

وڏيري جي در تي وڃڻ آ گناھ
مُلئين کي به يارو مڃڻُ آ گناھ

اسان جي طبيعت ٻنھيءَ کان ڪَئِي توبھه
ٻَڌي ھٿ ٻنھيءَ کي ملڻُ آ گناھ

تڪبر جي ھٿ ۾ کڻيو لٺ ھَلنَ ٻَئي
حقيقت ۾ اِئين ھَلڻُ آ گناھ

ٻنھيءَ جي نه ٻولي اسان کي وَڻِي ٿِي
ٻِنھيءَ جِي ئِي ٻولي ٻُڌڻَ آ گناھ

ٻنھي کان نه وڌ ڪو شيطان ھوندو
ٻِنھيءَ سانُ رشتو رَکڻُ آ گناھ

ٻنھيءَ کي ته ھِڪَڙي آ ”حافظ“ سڃاتو
ٻنھيءَ کي پري کان ڏسڻُ آ گناھ

  وڪوڙي پيٽ جو واڳون، وٺي ويو وير ۾ آھي

وڪوڙي پيٽ جو واڳون، وٺي ويو وير ۾ آھي
ٻُڏڻ کان پيو ھڻان ٻانھون، سُڃُو سرَ سير ۾ آھي

نڪَي تُنبي نڪو ترھو، نڪي سيڻاھ اٿم سَاڻِي
پيو پاتار ۾ آھيان نڪي ڄاڻي نڪي واڻي
پُڄان ڪنھن پيچري تي آئون پتوڙيان پيو تيسين پاڻي 
ڏسي لُڙ ڪِينَ لڱ لُڏندا ترڻ تقدير ۾ آھي

ڀلي ڪُن منھنجي ڪولھيان ھوءِ مگر آئون به ڪم ناھيان
انھي دھشت ۽ دڌڪي کان وڃان دٻجي سو دم ناھيان
اڃان ھڏ ھٿن تي آھي صفا چوھڙو آئون چم ناھيان
گھڻو جي آب ارڏو ٿيو سھپ سرير ۾ آھي

شھيد ٿي ويو سڳورو سرمد، اڃان به ساڳيون سماج آھي

شھيد ٿي ويو سڳورو سرمد، اڃان به ساڳيون سماج آھي
ويھه ئي صديون ويون ٻري وسامي، ھيئنر به روشن ھلاج آھي

ڪميڻو ڪھڙا ڀري ٿو ڪلما، اکين جي آڏو عجيب لڳندو
اسان جون نظرون اتي ئي نڪتيون، نبار جو جِت نپاج آھي

اوھان جي پويان پڙھي ھي تسبيحون، وجود مرڳو گھران به ڪنھن کان
ٿيان جي ٻيجل کڻان جي سُرندو، ڀَلا ھِتي ڪو ڏياچ آھي

کايان به گھر جو، گلا به مُنھنجي، انھيءَ کان وڌ ٻيو گناھ ھوندو
ھتي سڄو آ انڌي جي پويان تڏھن ته سنڌ ٿي اپھاچ آھي

پليت وانگي پٺيان لڳي جو، اھو ئي سڀ کان پيارو آھي
اسين نه ڪنھن جي پٺيان لڳاسين، تڏھن دنيا ٿي پھاڄ آھي

وڏي وبا ڪا وڪوڙي ويئي آ، وجود ڪيڏا وڪامي ويا ھن
تڏھن ته ”حافظ“ اڃان آ ھيڻو ٿيو نه ڪوئي علاج آھي

سَاڳي لاٽون سَاڳي ڏور، ساڳيو ڦِيرَڻ وارو آھي

سَاڳي لاٽون سَاڳي ڏور، ساڳيو ڦِيرَڻ وارو آھي
سياست جو رنگ ڪَارو آھي
ڪڏھن ”ق“ ۾ ڪڏھن ”ن“ ۾ ڪيڏو ٺَڳُ ھوشيار آھي
سياست جو رنگ ڪَارو آھي

قوم ويچاري اَنڌِي ٻوڙِي 
ڪونه سَڃاڻي نانگ ۽ نوڙِي
تَاڙين جي آ تَال تي ڊوڙِي
نَعري تي بَس نَعرو آھي

ھي ته وڏيرا روز وِڪامن
ڏاڏن، نانن، وانگي مامن
سَکڻي ڪُني وانگي اڀامن
ڪَھڙو مُنجھن موچارو آھي

تو لاءِ مون لاءِ شينھن جي ھي مَٽ
ڌارين اڳيان گِدڙ کان گھٽ
متان ڊِڄين ڏسي مُڇين جا وَٽ
ڪوڙو بي ڪردارو آھي

پيپلو ليگلو پراپرٽي آ،
کائڻ جِي ٻِنھي ٺاھِي گھٽِي آ،
توتي مون تي ٻيڻي چَٽِي آ،
شريف ھِت ويچارو آھي

ايم ڪيو ايم جا جوتا جوڙِين
نائن زيرو تي نِراڙ کوڙِين
کيرِ ڇَڏي پيا پاڻي وِلوڙين،
کوٽن تي کانگھارو آھي

رات ھُجي يا ڏِينھن ھُجي ،
گوڙ ھُجي يا مِينھن ھُجي،
سنڌ سان پَنھنجو نِينھن ھُجي،
”حافظ“ جو اِھو نعرو آھي.

اسين ھن دنيا جي حقيقت ڏسي

اسين ھن دنيا جي حقيقت ڏسي
ويا تُنھنجي واعظ کان آھيون رُسي

ڪِٿي حال ھاريءَ جو ھيبت ڀريو
ڪٿي ڪنھن ڪنواريءَ تي ٻارڻ ٻريو
وڏو وات ڦاڙي وڏيرو وريو
ويچاري ونيءَ وَر کان اڳ ويئي ڪُسي

تنھنجو دين خاموش ته به ھو دلير
ٽُٽي ڪنھن نياڻيءَ جي ناحق پئي ڇير
ارھ رب ڏنو پر ھي قابو آ ڪير
مِٺي ماءُ ڪولھيان دَرندي دَسِي

اڃان ڪونج جھڙي ڳچي ڳٽَ ۾ آ
لڌي ڪنھن نه لالڻ آھي سُڌ سما
تڏھن حق بخشيو مُومل جو ماءُ
نه پوتي پيس، ۽ نه پينگھو پَسي

سڻايان ڪھڙو سڪ ڀريو داستان
نه ڪو تير آيو نه خوش ٿي ڪمان
وھيا رت جا دريا ۽ نڪتا نشان
اڀاڳي اَدِيءَ جي عمر ٿي اَسي

اڃان ڪنھن ڪنھن راتين ۾ روزي کُلي ٿي

اڃان ڪنھن ڪنھن راتين ۾ روزي کُلي ٿي
ٻُڌون پيا تڏھن مون کي ماني ملي ٿي

ھي بارود ھيڏو ملي ري بھاني
ڪيو مون کي محتاج آ ٽَڪي آني
چون ٿا ٿي جِيئري جھنم جي خاني
ڪُڇان ٿو ته پوءِ قبر ئي رُلي ٿي

ڪڏھن دين دنيا جو ڪَن ھي ڌماڪو
ڪڏھن زَھد تقوى جو چاڙھين تاڪو
ڪڏھن خون ڪَريو پوءِ ٺاھين خاڪو
تڏھن ته مون تي فتوى جي مُرلي ھُلي ٿي

ھي جيئري ئي ويٺا ٿي جنت جا وارث
نه ڪي ھي ٿڪن ٿا نه موڙين آرس
ھي مرحب جا مائٽ ھي ھر وقت حارث
ھنن وٽ ته حُورن جي حُرمت جُھلي ٿي

ھنن وٽ ته، قرآن گيتا به آھن
۽ پيارڻ لئه ”حافظ“ پليتا به آھن
ھي ڪيھر، ٻيلائي ۽ چيتا به آھن
ھِنن کي نه ڀيڻي ڀَلي ڪا ڀُلي ٿي

ويئو نانگ آھي نِڪري، لِيڪو پيو يار ڪُٽجي

ويئو نانگ آھي نِڪري، لِيڪو پيو يار ڪُٽجي
منھنجو ٿو ساھ گھُٽجي

ڪو احترام ڪونھي ڪو انتظام ڪونھي
تنھنجي ۽ منھنجي وچ ۾ اڳيون امام ڪونھي
پئسي کي ھر گھٽي آ غربت جي لڄ پئي لُٽجي
منھنجو ساھ ٿو گھُٽجي

قانون ڪھڙو آھي مسڪين ڀيڙو آھي
ڏاڍي جي لٺ کي ڏھ مٿا انصاف اھڙو آھي
ڀاڳي کي ڪَن ٿا قابو ٿاڻي مان چور ڇُٽجي
منھنجو ساھ ٿو گھُٽجي

  رُسڻ واري کي جھل ڪانھي ملڻ واري کي جھل ڪانھي

رُسڻ واري کي جھل ڪانھي ملڻ واري کي جھل ڪانھي
اسان جي حال تي جَانِي کِلڻ واري کي جھل ڪانھي

ھميشه ھڪ جھڙي ھَلندي ڪڏھن ڪنھن جي رَھي ڪانھي
بيھاري مون کي برپٽ ۾ ڀڄڻ واري کي جھل ڪانھي

ڪَمائِي ڪُوڙ جي آ ھت سچائي سُور کائي ٿي
ڏُکي ان راھ رُڪ جي تي اچڻ واري کي جھل ڪانھي

اسان کي آسرو الله ۾ سڀ کان وڏو آھي
صبح ۽ شام جو جنھن کي سڏڻ واري کي جھل ڪانھي

فقط ھڪ سال ۾ ابليس کي ٽي ڏينھن لڳن پٿريون
باقي آدم کي روزانو ھڻن واري کي جھل ڪانھي

انھن ماڻھن مان آئون ناھيان جنين جو حال جوٺو آ
آئون ”حافظ“ ٿي ھتي رھندس ھٽڻ واري کي جھل ڪانھي

  نه اِيندن جي آڏو نه وِيندن جي پويان

نه اِيندن جي آڏو نه وِيندن جي پويان
جِتي مُنھن آ ميرو اتي پير ڌوئيان

نه سَجدي جي جاءِ جي سَاڃاھ جِن کي
نه سُقراط سرمد تي ويساھ جِن کي
نه سمجھائي سَگھيو آھي شاھ جِن کي
انھن جي عقل تي آئون ڪھڙو روئيان

جَتي پَارسائيءَ جي پَڳ آ پليتي
اتي پنھنجو مذھب نه مندر مسيتي
ٻنھيءَ کان الڳ ٿي اسان نيت نيتي
وَڻَائِڻ لاءِ آئون نٿو ڍُونڍ ڍويان

جِتي روح جي ڪَانه رَاحت سُڃاپي
جِتي ويٺو بي اِيمان اِيمان مَاپي
جِتي بي ڏوھيءَ کي پِيو ڏوھي ڏوراپي
اتي آئون ڪھڙا وِيھي موتي پوئِيان

ڪِنين آ صليبن جو وَرتو سَھارو
ڪِنين ٻِئي جي حَق کي ڏِنو آ ٻُھارو
اِھو حال ”حافظ“ ڏسِي ٿيو ڏُکارو
تڏھن چھڪ پَنھنجا پُراڻا پِيو چويان

ڪنھينَ وٽ گوڏ ڪانھي ڪا، ڪِنھين لئه روز نَئين گاڏي

ڪنھينَ وٽ گوڏ ڪانھي ڪا، ڪِنھين لئه روز نَئين گاڏي
ٻَنھيءَ جو ساڳيو آ ڏاڏو، ٻنھيءَ جِي ساڳِئي آ ڏاڏاي

اگھاڙين پيرين ٻئي آيا، ھتي ڌرتيءَ جي دامن ۾
وڏي بي واجبي ٿي آ، ورھاست ۽ ورھاڱن ۾
ھلي پيرئين اگھاڙو ڪو، اَچي ڪو پيو اڏامن ۾
ٿئي ڪو پنج دفعا لاڏو نه ٿي ڪا ھڪ دفعو لاڏي

جمھوريت جون به ڪيئن جنسون ھتي جوڙين پيا جابر
نوان ٻج آڻي نسلن جا، ٻيڙو ٻوڙين پيا جابر
بنيادي حق وارن کان ته مُنھن موڙين پيا جابر
اسان جي ليڊرن جي اک، ڪڏھن ڪاڻِي ڪڏھن ٻاڏِي

اوھين جي مڙس ماڻھو ٿيو، ته دشمن کان درياءِ واريون
ائين معذور ٿي ويھندا ته ڪِين ٿا پوءِ ٻچا پاريون
انھيءَ جو آسرو ئي ڪھڙو، ڌُريان ئي جو آھي ڌاريون
اوھين ”حافظ“ جي ھِڪ ٿي پئو، ته ڪانھي ڪا به شئي آڏِي

آھيان ڏينھن جو آئون ڏاڍو سڀن کان، آھي رات مون لاءِ ٿي رُڪ جھڙي

آھيان ڏينھن جو آئون ڏاڍو سڀن کان، آھي رات مون لاءِ ٿي رُڪ جھڙي
مون ڀانيو ته مون کان پَري کن ملندي، مگر ٻاجھه مون کي ملي ٻُڪ جھڙي

نه ڪو جان جلاد کان جلد نڪري، نڪو ساھ منھنجو سنوت ۾ اچي ٿو
ايئن ئي آھيان بسمل پيو بُل کايان، اڃان ڀاڳ ۾ پيو ڏسان ڇا بچي ٿو
ھي منھنجي نصيبن جي ھي نشاني، ڪو نادان مون کي ڏسي ڪيئن نچي ٿو
ڪئي ڪانه منھنجي پرين پؤاري، چَئِي حال پنھنجو ڪيم چُڪ جھڙي

مسيحا به مون لاءِ ته ماري ٿي آيو، ٻڌايو مَڃان آئون ڪنھن جي مھرباني
چڙھيس جنھن جي ٻيڙي ۾ سوئي ٿو ٻوڙي، ڏيکاري پيو ھر ڪو مون ڏاڍو جواني
ورھاست جو وارث خدا کي ڪيو جن، انھن ئي ته مون کان کسي منھنجي ماني
سھپ ۾ سکيو يار سڀ ڪجھه ته آھيان، مگر ماٺ مون کي لڳي مُڪ جھڙي

اجايو ته ايمان مون وٽ به ڪونھي، جو اڇلي ڏيان ڪنھن بي ايمان کي
پَڙھي پاڪ ڪلمون ڪري ڪم ڪفر جا، مڃايان تنھن نقلي مسلمان کي
جي مومن آھين پوءِ ته مون وانگي ٿي اچ، نھاري ڏسون ھن نگھبان کي
حياتي کان بيزار ”حافظ“ ناھي، پر مِلي ڄڻ ته مون کي زھر ڍُڪ جھڙي

ڪير زماني کي ٿو جَھلي

ڪير زماني کي ٿو جَھلي
ھُو جِيئن وَڻِي تِيئن پيو ھَلي
اسان پارو ھِت پاڻ ٿو پَلي
ھُو جِيئن وَڻِي تِيئن پيو ھَلي

ڪنھن جو زور ته زَرداري ٿيان
ڪنھن جو زور ته ڪمداري ٿيان
ڪُوڙو ڪپتيو ڪُڏڪاري ٿيان
جِتي بِيھان اتي ھُجي بَلي

ڪوڙ جو ھر ڏينھن اگھه چُري پيو
سچ جو مُرڳو مُور ئي مَري پيو
ھي به ڦُري پيو ھو ڦُري پيو
سُور ويچارو ڪنھن سان سلي

ھن جا رنگ نِرالا آھن
سچ کي لڳا تالا آھن
ڪُوڙ جا ڪِيئي نالا آھن
مُلون به ويٺو وياج کي مَلي

”حافظ“ پنھنجو ھانوءَ سنڀاريان
سَچُ کي پوئتي آئون نه نھاريان
اتي پيو پنھنجو اندر نِھاريان
جِتي انڌو پيو سڄي کي کَلي

واقعاتي

ڀٽائيءَ جا ڀاتي ھتي بُک ماري، ھي ڀوتار خوني بھاري گھُرن پيا

ڀٽائيءَ جا ڀاتي ھتي بُک ماري، ھي ڀوتار خوني بھاري گھُرن پيا
ٻُڌي ڇڏ ته ھاڻي انھن کي ڏبي ٻنڌ، جيڪي سنڌ ڏانھن مرضَ موذي سُرن پيا

جنين ڪالھه شيطان جي شال اوڍي، ڪُٺا ڪئين ھئا انسان اجل کان به اڳ ۾
اڃان ڀي انھن کي ڏيو جابرو ٿا جيئڻ لاءِ مون کان کَسي جاءِ جڳ ۾
اي والي اعظم آئون تيسين پيو وڙھندس، رھيو خون جيسين آ منھنجي ته رڳ ۾
انھي ويڙھ ۽ ويل لاءِ فاضل ۽ ھوشو ھِيئين ۾ ھُرن پيا

اي چنگيزي چمچا چڙائي اسان کي ٻڌايو اوھين ڪھڙي چوٽي تي چَرندا
اوھان کان سڀئي وير ساري پو وٺندا پائي ويس فاضل جو ويڙھيچا وَرندا
لُٽيرن کي لوڌي ڪَڍي لوڪ مان ڇڏ، نه معصوم ڪنھن جا پوءِ ٻار مرندا
آھيان چاليھه سالن کان آئون چٻاڙيل وري مون کي کائڻ لئه ٻيا ڏند چُرن پيا

ھي منھنجي نسل جي بقا جي آ ڀيڻي، ھنن جي نمائش لئه ٻي جاءِ نھاريو
ھي پاڙي جا پاپي اسان کان پري ٿين، وڃي ڪعبي قبلي کي ويجھا نھاريو
اڳي به ڪلمي ڀائي کنيا ھئم ڪُلھي تي، تنين به رت منھنجو گھڻو اڄ آ ھاريو
انھي ڏوھ جا اڄ عمل ھن اڱڻ تي، تُراڙي ۾ ڪھڙي طرف ڏس تُرن پيا


________
سنڌ قومي اتحاد جو جلسو ٿيو، جنھن ۾ بھارين جي خلاف حافظ صاحب مٿيون نظم پڙھيو ھو

اھو ٻار پئجي ويو پيٽ ۾

اھو ٻار پئجي ويو پيٽ ۾
اسين ڪيئن ڪنداسين ڪَتي چيٽ ۾

انھي بي نڪاحي کي ايڏو ٿا ڀانيو
صبح شام ان جا ويٺا ڳيت ڳايو
انھيءَ جي اچڻ لئه ڇنا ويٺا ڇانيو
وڪاڻان آھيو ڪنھن وڏي ريٽ ۾

اڃان يار پيدا اھڙا ٻار ٿيندا
ته چشمه ۽ پنج ند جھڙا پار ٿيندا
اسان جي ٻچن تي وڏا وار ٿيندا
ٻُڌا ڪير ويندو کري کيٽ ۾

اچو اھڙي ماءُ جو مٿو ڇو نه ڦاڙيون
حرامي ڄڻڻ لئه ھڻي ويٺي ڄاڙيون
سَتين جي اڳيان اڄ اگھامن اگھاڙيون
نه ورندو نه سرندو مِٺي مِيٺ ۾

ڄمڻ ڇو ڏيو ھي ته ھينئر ئي ڪرايو
سو پنھنجو تون چوندين جو ھوندو پرايو
متان سچ چوڻ تي اوھين مون کي مارايو
بيھاري ھن ”حافظ“ کي ڪنھن ٻي ڀيٽ ۾

__________
سيد علي مير شاھ جڏھن پاڻي ۽ بجلي جو صوبائي وزير ھو تڏھن اخبارن ۾ ڪالا باغ ڊيم بابت بيان ڏنائين ته اِھو ٻار اڃان پيٽ ۾ آھي ئي ڪونه. ان بابت اجايا خيال ۽ ويچار نه ونڊيو. ان متعلق حافظ صاحب اھو مٿيون نظم چئي ٻڌايو

ھاڻي ٿي ويا پوڙھا آھيون

ھاڻي ٿي ويا پوڙھا آھيون
سچَ ٻُڌڻ کان ٻوڙا آھيون

جوانيءَ ۾ ڪَئين جوانيون ماريم
ماءُ ۽ ڌيءُ ڏَي ڪونه نھاريم
ٻنھيءَ تي پنھنجو ٻيڙو تَاريم
ٻُڌندا نه ھاءِ گھوڙا آھيون

نيراني ۽ ناشتو پوءِ
پھرئين جانچون ٻئي جي جوءِ
کنڀي کڻبس ڪير به ھوءَ
ڪندا ڪوسا ڪَوڙا آھيون

آخر سنڌ اَمير ھُئاسين
ظالم بي ضمير ھئاسين
پنھنجي ليکي پير ھئاسين
ڏانَ به وٺندا ڏوڙا آھيون

رات جي پيٽ ۾ راڄ لڏايم
ڀاڳيا ٻَڌائي چور ڇڏايم
”حافظ“ صاحب پاڻ پڏايم
ڇِڪي لاھيندا ڇوڙا آھيون 

______
حافظ صاحب جو مٿيو نظم سنڌ جي وڏيري جي مجموعي ڪردار متعلق آھي

ڪاٺ جي پورھئي تي ھي ڪنواريون گھر بنا گذران پيون ڪن

ڪاٺ جي پورھئي تي ھي ڪنواريون گھر بنا گذران پيون ڪن
ھٿ ۾ ھٿوڙو حال اِھو ھر ڪنھن کي ڏِسُ حيران پيون ڪَن

رات جو پھرو پاڻ تي ڏين ڏينھن جو ھيڏا ڏُک ڏِسن
ويچارين جو وات به بند، ھو ڪنھن کان پنھنجو وير وَٺن
ارڙھن سالن جون ٿيون آھن، ڪا ته اندر ۾ آس اٿن
پَٽُ اکيون تون پاپي ڏِسُ، ھو ڪھڙو بُت بَيران پيون ڪن

پيٽ جي خاطر پَٽَ تي ويٺيون ڏينھن تتي ته به ڏاڪ ڪُٽِين
سج لٿي جو سانجھڻ کان پوءِ ساڻيون ٿي ٿيون سَاھُ پَٽِين
مھيني کان پوءِ ماٺ ماٺ ۾ پنھنجي مُنھن ٿيون ميٽ مَکين
ايندن ويندن جي ٿيون اک ۾ موھيو ڪَئِين مستان پيون ڪَن

روڊ جي پاسي ۾ ھي راڻيون مون کي روئاڙي پاڻ رُنيون
لعل وَھيءَ تي لڙڪ وھي پيا، وَرَ بنا ھي ڏسندي وَنيون
ڪي ته وڏيون ٿي ويٺيون آھن ڪن اڃان ڪڍيون مس ڪَنيون
اڄ سڀاڻي سڀ اٿڻ جو تنھنجي اڳيان اعلان پيون ڪَن


____________
متاري ھوٽل جي ڀَرسان ڪاٺ جو دِڪو ھو، اتي نوجوان ڇوڪرين ڪاٺ جي دِڪي تي مزدوري پي ڪئي، حافظ محمد نظاماڻيءَ ۽ ٻئي ھڪ نوجوان جو گذر ٿيو، ان متعلق حافظ صاحب مٿيون نظم جوڙي ٻڌايو

مُنھنجي دل ۾ درد آ، ان کي نه تو جي دُور ڪِئو

مُنھنجي دل ۾ درد آ، ان کي نه تو جي دُور ڪِئو
پوءِ ٻُڌا توکي خدا ڇا لاءِ مون مشھور ڪِئو

ڪالھه رڙھندي تي ڪو راھ جو راڻو ڏِٺم
ھو صفا بي حال پر مُنھن ۾ جھڙو ماڻھو ڏِٺم
توکي ان جي حال کان الله اڻڄاڻو ڏٺم
ته به تُنھنجي مڃتا کي ھُن آ مُرڪندي منظور ڪِئو

پوپري پورھيو پئي ڪيو، پرمار تيسين اُت پُڳو
ڳالھه ڳائڻ جي ھَلي پئي مون ٻُڌو روئڻ رُڳو
ان ستم تي ڇو ڀلا نه ٿي سيڪ سرور کي لڳو
ڪنھن شڪاري ڏَسُ جتي ڪَيڏو آھي ڪلور ڪِئو

پاڪ نياڻي پيٽ خاطر ڪيئن پنيو پئي مون ڏٺو
تنھنجي اک آڏو نه آئي يا خزانو ٿَئي کُٽو
لوڪ جا طعنا مليا ۽ ٻيو به سڀ ڪجھه ھُن سَٺو
اي ڌڻي دنيا جا ڏِسُ تو ھي ڪھڙو دستور ڪِئو

ھوڏ ”حافظ“ جي نه آ توکان حقيقت ٿو پُڇي
نانءُ ھڪڙو ٿو ٻُڌان ان جي ڪري ھي ڪِيئن ڪُڇي
تو لِکيو سڀ جو لِکيو، تَنھن جي ڪري ٿي لنؤن لُڇي
ته به مَلڪَ منھنجي مٿان مالڪ تو آ معمور ڪِئو

پڪ اٿم ڪنھن پاپ جي خاطر تو ته وڏيرا وات پَٽيو

پڪ اٿم ڪنھن پاپ جي خاطر تو ته وڏيرا وات پَٽيو
مون نه ڏٺو پر ٻين ٻڌايو، رئيس ويٺي ڪو لاش لٽيو

صورت ڪنھن نه سڃاتي ھئي، پر سمجھه ۾ آيو ھو ڪو صغير
سھڻي مُنھن ۽ سوني رنگ جو ڳالھه نه پُڇ ھو ڳل ڳڀير
مومل ماءُ کي مُنھن نه ڏيکاريائون کٽ چڙھي ڏي ڪنھن کي کير
ھٿ ٻڌئين ۽ پيرين پئي ته به ھو ته حرامي ڪونه ھَٽَيو

ماءٌ ويچاري ماٺ ڪريو ٿي پنھنجي مُنھن ماتام ڪري
چَپَ چُريا ڪنھن کي چئي ڇو منھنجو ڄائو مون کان پري
ھڪڙي ساعت ھيڏانھن ڪَريو ھٿ لايان ڪجھه ھانوءُ ٺري
گھوڙاڙي ھِن گھُرڻيءَ سان گڏ ڪيئن ٿي نماڻي نير گھُٽيو

پاڙي ۾ جي پوڙھو مئو ته به راڄ سڄي ۾ ھوندو رُئاءُ
ھن ته ويچاري راڻي پٽ لاءِ روئي ھڪڙي رَاڻِي ماءُ
ڳوٺ ڌڻين کي ڳھن نه ايندو ڳالھه ڀلي پيو ”حافظ“ ڳاءُ
نيٺ ته پوندي تن کي نوڙي ڪالھه جنين ھو ڪيس کٽيو

جِتي علم ادب جي کوٽ آھي

جِتي علم ادب جي کوٽ آھي
اھو منھنجو پنھنجو ڳوٺ آھي

جتي ڪُڪڙ ڪُتي جي ڳالھه وَڻِي
جتي ھيڻي کي لٺ ھر ڪو ھَڻي
جت ڪوڙ جي سڀڪو ڳالھه سُڻي
۽ سچ کي سدائين ٽوٽ آھي

گوڏ گنجي ۽ پير اگھاڙا
سُوئر پُٺيان وَڃن سِرَھاڙا
اَٺان اَٺين ڏينھن ھِتي آکاڙا
مڙس منڊو اڻ موٽ آھي

جت ماءُ کان مُرشد مٿي مَڃن
ڪنھن ويجھي مائٽ ڏانھن نه وَڃن
آ ڏاڙھيءَ تان کِل مُڇون مَڃن
رڳو ڏيکاءُ لئه ڦڙ ڦوٽ آھي

ڪو ٿو مَنو جِيئن مُرلي کڻي
ڪو حاجي خان جي حام ھڻي
ڪو ”حافظ“ ويٺو ووٽ ڳڻي
پوءِ روز نَئِين ته رپورٽ آھي

سنڌ / سنڌو درياءُ بابت

رات جي پيٽ جي اوٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو ائين

رات جي پيٽ جي اوٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو ائين
سنڌ جي نانءُ ٿي کوٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو ائين

پاڻ چاھي ھُجون نه ھُجون ھرج ڪونھي اِھو
پنھنجي تاريخ ۾ ٽوٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو اِئين

ماڳ تي جي نه پھتس مڙئي خير آ
ساٿ اڌ ۾ ڇڏي موٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو ائين

بزدليءَ کي ته ڪَئين ٿا بھانا ملن
بي ضميرن اڳيان ووٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو اِئين

ڳالھه ”حافظ“ جي ھوندي حقيقت ڀري
سوچ پنھنجي ڇڏي نوٽ آئون رکان ڪونه ٿيندو اِئين

  اَچ ته اَڄ ايمان کي توري ڇڏيون

اَچ ته اَڄ ايمان کي توري ڇڏيون
سنڌ ڌرتيءَ تان ھيءُ سِر گھوري ڇَڏيون

جنھن جي مٽيءَ کان مٿي ٻيو ڪجھه نه سمجھه
دينداريءَ جو ڌرم اوري ڇڏيون

جنھن جي سيني تي بيھه سجدو خدا کي مون ڪِئو
ان تان ڪُوڙي بَت کي ڪوري ڇَڏيون

غيرتون گھوٽن جُون ڪِئين مَرنديون ميان
بي حيائن جا ته سِرَ ڀوري ڇڏيون

صرف ”حافظ“ تي نه پئي تاريخ ۾
مون ته ان لاءِ سڀ ڏِسون ڏوري ڇڏيون

خَبيث جھڙو خراب چَھرو مليو ته ڪھڙو قرار ھوندو

خَبيث جھڙو خراب چَھرو مليو ته ڪھڙو قرار ھوندو
حُجَاج جي پڳ مٿي تي پاتئين سکيو ته ڇاجو سُڪار ھوندو

نڪو ئي ٻانگون نڪو نمازون، اسان کي نيتون نڪور گھُرجن
پرايو کائي پڙھي جو تسبيحون انھيءَ جو پڪ سان پگھار ھوندو

جِنين جي ڪُنيت سدائين ڪُرسي، تنين کي ڪھڙو قياس پوندو
جَتان پيو ايندو اتان پيو ويندو، انڌي گھوڙي تي سوار ھوندو

چوان ٿو آئون چنيسرن کي ڀلي علاؤالدين اسان تي آڻيو
اوھان جو پنھنجو معيار آھي اسان جو پنھنجو معيار ھوندو

يزيدي فوجون ھتي ڦرن پيون تڏھن ٿيو پاڻي اسان جو بند آ
امام وانگي اڃارو جنھن ڪيو خدا ڪندو سو خوار ھوندو

اِھا ئي ڌرتي اِھوئي ”حافظ“ ھميشه ھوندا حبيب وانگي
انھن سان جيڪو ڦٽائي مرندو ٻڌاءِ سو ڪھڙي قطار ھوندو

  آدم کان وٺي آذر تائين منھنجو سينو صاف نه ٿيو

آدم کان وٺي آذر تائين منھنجو سينو صاف نه ٿيو
بھشت منجھان مُنھنجي بدلي ٿي، تڏھن دوزخ جو ٿا دڙڪو ڏيو

ڪالھه به مون ھئا ڪلمان سکيا، لَک سوا جي ليکي تي
ھيڏو ڏاڏي مُلڪ وڃايو ھڪڙي حوا جي ليکي تي
ھَٿ ٻڌي مون کان ھَڙ ڦري ويا، بيپرواھ جي ليکي تي
ڪنھن تي ڏس پوءِ ڪاوڙجان، جي ڪالاباغ به ڪنڌ ۾ پيو

سنڌو کي جنھن ناھي سڃاتو، تَنھن سان ڪھڙو سنڱ ۽ سياءَ
مَرڻي پَرڻي منھنجو ناھي، ڀلي کڻي ھُجي منھنجو ڀاءَ
ماٺ ڪري جي ھاڻي ويٺس، معاف نه ڪندي ڌرتي ماءُ
دين ۽ ڪلمون پنھنجو ھَڪڙو، پوءِ به درياءَ کي در پيا ڏيو

پاڙي وارن جي سائين، پارت ڪيئي آھي رب رسول
پنھنجي بَڀ ڀَرڻ جي لاءِ تون پيو جوڙين انڌا اصول
رزق حلالي تنھنجو ناھي، ”حافظ“ ٿيندئي ڇا ته حصول
پنھنجي پتي وڪڻي، پوءِ منھنجو ڇو ٿا پاڻي پيئو

  ھي پاڻي آبِ حيات جو اٿئي، ھن سنڌوءَ ۾ منھنجو ساءُ آھي

ھي پاڻي آبِ حيات جو اٿئي، ھن سنڌوءَ ۾ منھنجو ساءُ آھي
جو ھن جو ويري آھي وڏو ، سو بُرو مُنھنجو نه ڀاءَ آھي

ھي ساھ جي رَڳ کان مون کي مٺو، ھِن تان نه ڪڏھن آئون ھٿ کڻان
تون سمجھي ڇڏ او دشمن سنڌ، آئون سؤ دفعا ڀل سُوري چڙھان
آئون واڪ وڏي سڏ ڏيندو آھيان، توکي ته وڻان يا نه به وڻان
ھن ڌرتيءَ سان منھنجي دل آھي ھي ڌرتي منھنجي ماءُ آھي

ھن قوم جي قيادت ڪانھي ڪا، نه ته تون ڪيئن درياءَ ڌار ڪَرين
ايڏي طاقت تو ۾ آئي ڪٿان، جو ايڏو وڏو وار ڪَرين
تون ماضيءَ مُنھن ورَائي ڏِسُ، متان پوءِ مون تي ميار ڪَرين
تون سَيرَ پنھنجو سمجھين ٿو تُنھنجي پتي ھڪڙو پاءُ آھي

جو سنڌ امڙ جا پير کڻي، آئون ان جي پويان آھيان پيو
جو ميري اک سان مُنھن لڳو، ان لئه ”عنايت“ ٿيندس پيو
جي ٿڃ جو حق ادا ٿا ڪريو ته پوءِ ھوشو، ھيمون ”حافظ“ ٿيو
تون ڌيان ته ڪر او ديس ڌڻي، توتي دَانھِين خود درياءُ آھي

_________
حافظ صاحب جو مٿيون نظم ڪالاباغ ڊيم جي خلاف جوڙيل آھي.

  جو دادلو درياءَ سَڏبو ھو، اڄ تنھن جو ناھي ڇو ڪو ڌَڻي

جو دادلو درياءَ سَڏبو ھو، اڄ تنھن جو ناھي ڇو ڪو ڌَڻي
ڇا وارث تنھن جا وڪامي ويا، يا وَئِي ڪا تِن کي واءُ کَڻِي

جنھن سير ۾ سُھڻي ترندي ھُئي، سا سير اسان کان ڇو وَئِي سُڪي
جنھن درياءَ کي ڪپ ڪونه جھليو، تنھن جي لھر ڪيڏانھن وئي يار لڪي
جا جبلن کان ڪنڌ ھيٺ ڪري ايندي سنڌ جي جھوليءُ ۾ ھُئي جُھڪي
سا رھزن گس ۾ روڪي ڇڏي جا ايندي ھِت ھُئي ھام ھَڻي

جا آزادي ٿا مون لئه چئو سا آھ غلاميءَ کان به ڪِني
جنھن جو پاڻي بند ٿي ويندو آ تنھن جي ته حياتي ڄڻ پُني
سي ڪيئن ڀلا آئون ڀاءُ چوان ڪَئي ھھڙي جُٺ آ مون سان جِني
ڇو ماٺ ڪري بي موت مَران وڃي سنڌ جي ڀَل ڪو لَڄ لَڻي

جو انڌو منڊو ٿيندو آ ان کي به ميارون ڪونه ڏبيون
جو پيءُ تي ڪونه ويندو آ ان کي به ميارون ڪونه ڏبيون
جو پنھنجن جو رت پيئندو آ ان کي به ميارون ڪونه ڏبيون
آئون دودي دولھه کان ٿو پُڇان ڇو سنڌ مري پئي ھڪڙي ڄَڻي

اڌ رات کان آئون جاڳان پيو، من پرھ ڦٽي ته ڪا پَھر ڏسان
ھن رات جي وات مان جان ڇُٽي ڪو ڳوٺ ڏسان ڪو شھر ڏسان
”حافظ“ جي ھٿن ۾ سڀ ھُجن ڪنھن سان نه ھتي ڪو قھر ڏسان
جنھن ڳالھه کي ويٺو آئون ڳڻيان اھا ڳالھه اڃان سڀ ڪنھن نه ڳَڻِي

_______
حافظ صاحب جو مٿيون نظم ڪالاباغ ڊيم جي خلاف رسول بخش پليجي واري جلسي ۾ پڙھيو ويو

پريس جو رڳو پورائو ٿئي پيو، عمل جو نالو ڪٿي به ڪونھي

پريس جو رڳو پورائو ٿئي پيو، عمل جو نالو ڪٿي به ڪونھي
اچن وڃن پيون رڳو اونداھيون، اڇو اجالو ڪٿي به ڪونھي

گھڻئي ڏٺوسين، گھڻئي سَٺوسين، اسان ۾ ھاڻي سھپ ڪٿي آ
اسان کي جيڪو سُرور بخشي، اھو پيالو ڪٿي به ڪونھي

ظلم ستم جو سُڪار آھي، سڄو ڏينھن سچ کي ڪُٺو وڃي پيو
ھِتي رڳو پيو ڪيڏارو ٻُڌجي، ھو جمالو ڪٿي به ڪونھي

وري به سنڌ کي ورھائجڻ جون، ٻُڌان پيو ڳالھيون ٻين جي واتان
صدين ڪنان ھِن سڳوري سنڌ تان، لٿو ڪشالو ڪٿي به ڪونھي

ھجيئن ھا ”حافظ“ سچي به سنڌ جو، اوھان جي سامھون ايئن ڪونه چئي ھا
اسان کي جيڪو ڪري، اڌو اڌ ٺھيو سو ڀالو ڪٿي به ڪونھي

آئون آيو آھيان ساز کڻي ڪو اندر جو آواز کڻي

آئون آيو آھيان ساز کڻي ڪو اندر جو آواز کڻي
ھو ڪرسين تي جيڪي ويٺا آھن سي منھنجي ٻولي سگھندا سُڻي

مون رند ڏٺا ۽ چند ڏٺا مون سوڍا پٽ ڪئين سِنڌ ڏٺا
ھي منھنجي سامھون ڪير آھن سڀ ڌرتي ماءُ جو وير آھن
ھِنن ڪيڏا ڪيا انڌير آھن ھي پوءِ به ھلن پيا ٻانھن ھڻي

ھي زور رکن ٿا ڄاڙي تي مون ڪالھه به روپا ماڙي تي
ڪو ھٿ رکيو ھِن ڏاڙھي تي آئون سنڌ نه ڏيندس سودي ۾
جيسين ساھ ھوندو ھِن دودي ۾، مون کي شڪ آھي ھر شودي م
اٿم ڌرتي خاطر ويڙھ وڻي

ھو ڌارين جو دلال آھي وِڪبو سارو سال آھي
ھو ڄڻ ته پڙي جو مال آھي آئون واپاري بھي ڪونه آھيان
آئون ڏھڪاري به ڪونه آھيان ۽ ان جي ٻاري به ڪونه آھيان
آئون ”حافظ“ آھيان ڌرتي ڌڻي

داستان

عمر مِنٿَ تُنھنجي مَڃڻ کان مٿي آ

عمر مِنٿَ تُنھنجي مَڃڻ کان مٿي آ
تُنھنجي سيج منھنجي سمھڻ کان مٿي آ

صُلح جو نه توسان سبق ماءُ سيکاريو
قضا مون کي تُنھنجو قلعو ھيءُ ڏيکاريو
ھتي آءُ نه وھَندس ھُوئِين تو ويھاريو
ڀَلِي پَر اَباڻَي ڀَڃڻَ کان مٿي آ

قبر ڪوٽ تُنھنجو ادا جنھن لئه آھي
ڪڍي ڇڏ اِھا وَڃي مال ڪاھي
نه ڪو وير وَرَندئي نڪو راتيون راھي
ٻُڌي ڇڏ ته ھيءَ ٻانھن ٻُڌڻ کان مٿي آ

سنگھارن جي صُورت صبح شام سَاريان
حويلين ۾ ويٺي ھيڏا نير ھاريان
ڇڏي گھوٽ پنھنجو توسان گڏجي گھاريان
اِھو لقب مون کي لَڳڻ کان مٿي آ

حياتي ۾ ”حافظ“ حڪم ڪونه ھَلندئي
مُئي کان به پوءِ مارئي ھي نه ملندئي
ڪندو رب مُنھنجو سڄو راڄ کلندئي
مگر کيت جي مڱ کِلڻ کان مٿي آ

ظالم تُنھنجا زوراور ھي ٽوڙيندس زنجير عمر

ظالم تُنھنجا زوراور ھي ٽوڙيندس زنجير عمر
حق جي خاطر ڏاڍا ھڻندس طاقت سان توکي تِير عمر

ڪولھيان تُنھنجي ڪيئن ويھان مون سانگيئڙن جا سَڏ سُئا
جنس ۾ عورت آھيان توکي ماريندس ٿي مرد مُئا
جڳ سڄي ۾ سومرا سڄندو تنھنجي راڻين جو ته رُئا
سڀ سَتيون ڏينديون سجدا مون کي، ماريندئس مھمير عمر

پاڻي خاطر پاپ ڪيو تو پيار تُنھنجي کي ڪِينَ پُڇون
ڪنڌ ڀڳل آھن ڪنواريون ليڪن ڪوٽ تُنھنجي ۾ ڇو نه ڪُڇون
ويڙھ ڦٽي ڪر ڇَڏ وڃي ھُن ويئر تان آئون پياريان وَڇُون
ضد ٻَڌئي ڇو زائيفان سان توکي ناھي ذرو ڪو ضمير عمر

ڪَن ڏيئي ٻُڌ ڪوٽ ڌڻي ھن ڪوٽ ۾ ھوندي ڪُوڪ نه ڪاءُ
محل ۾ ڪيئن آئون موجون ماڻيان ھتُ مَنھه ۾ مُنھنجي ماءُ
تون ڀلي پيو ڀؤنڪ مگر ھي ڀاڳياڻي توکي سمجھي ڀاءُ
ٻَن وجھي تنھنجا ٻوڙ پلاءُ آئون کيت سان پيئندس کير عمر

گھوڙا منھنجو گھوٽ ھُتي آئون توسان گڏجي ڪيئن گھُمان
پٽ تي پاسا کوڙڻ واري سَتُ رَنگيءَ تي ڪيئن سُمھان
ماندي ٿي آھيان منٿ ڪري ڇڏ، چؤنري تِن جا پير چُمان
ھوش وڃائي ھُوئين ويٺيئن آئون ته ٿِيئين ھمشير عمر

ڌيان ڏنئي ڪو رب ڌڻي کڻ ڌنارڻ جون تون نه ڌيِئون
ڪِينَ وَڻنَ ھي طھري تُنھنجا روزاني اسين رَٻَ پيئون
سوالين کي او سومرا صاحب ڏوھيو ھٿن سان کير ڏيون
تَرس ته ڪر تُنھنجي طعني لئه ڪٿان تاڻيون تقدير عمر

پڊ ٻڌي ڇو تنھنجي پاران ويڙھيچاڻو وَرَ ڀَڃان
سونا زيور تَنھنجي سامھون، پائي ڇو آئون پَر ڀَڃان
محل ڏسي آئون ماٺ ڪري ڇو گھوٽ جو اَڀرو گھر ڀَڃان
”حافظ“ چئي آئون حق پنھنجي ڏانھن واپس ويندس وير عمر

سانگيئڙن ۽ جھانگيئڙن سان، ديس وسي دلدارن جو

سانگيئڙن ۽ جھانگيئڙن سان، ديس وسي دلدارن جو
جن سان عمر ڪَئي اراڏي، مُون کي سُور تنين آ سنگھارن جو

کُوھر تي جي کير پيارين، کاڻان تن سان خَار رَکين
ننگ ڀريون آھن نياڻيون، جن جون، ناحَق سي نَادار رکين
اشرافن جي عزت تي تُون ڪيئن ٿو عمر اختيار رَکين
ڪِيئن مڃان آئون توکي، موڳا موت ٿِئين تُون مارُن جو

ماروئڙا ھُن مُلڪ مُنھنجي جا محبت وارو مال وٺن
ڪِينَ ظُلم سان زوري تو جيئن، ظالم ڪنھن جي زال وٺن
ڏڌُ مٿي ھو ڏينھن گذاري سائل جي سنڀال وٺن
ديس ڌڻي ڪجھه ڌيان ته ڪر ڇو ڌڻ لُٽين ڌنارن جو

روزمره لئه نَيون رَاڻيون، راجا پنھنجو رب سُڃاڻ
پنھنجي گھر مان ڪا ته ڪنواري، عمر ٻي ڏي تون ته اُماڻ
سُڌ پوئي پوءِ سومرا صاحب، سَتي ڪنھن جي لڄ سُڃاڻ
ڪِيئن پيئان آئون پاڻي توسان، پَاپُ ڪِيئي پڳدارن جو

تنھنجون ماڙيون ماھ راڻيون، مون لئه کيت جي سھڻي کَٽ
سرتيون ھو سڀ سارينم پيون ٿانَو رکيو ھُن ٿوھر وَٽ
ڇڏ پُڄان آئون پاڙيچِن کي، پوريل اکيون پَنھنجيون پَٽ
ڪڍ نيئر تون ناحق جا ھتُ حال ته ڏِسُ حُبدارن جو

موت کان موڪل مَھند ڏِجئين، اي مير عمر مُنھنجي منٿ مَڃين
قادر مون تي ڪرم ڪري ھي ڪوٽ جا ڇڏ تون قُلف ڀَڃين
کير پيئان آئون کٽ تي ويھي، وَرَ پنھنجي سان شال وڃين
ٿَڪ ھَڻِين تُنھنجي ٿانَون کي، شل ٿانوَ ڏسان ٿر وارن جو

سُڻي سومرا ڇڏ نه ھي سَڱ ٿيڻ جو

سُڻي سومرا ڇڏ نه ھي سَڱ ٿيڻ جو
اسان وٽ رواج آ نه ٻئي کي ڏيڻ جو

تنھنجي محل ماڙين تي مارو مَٽيان جو
پنھنجي گھوٽ جو شان ھٿ سين گھٽيان ڇو
اباڻن جي عزت لکن تي لَٽيان ڇو
اسان کي به حق آ اي جابر جيئڻ جو

توکان طعام طلبي نه ڏانٺن تي ڏيندس
جھڙي آئي آھيان تھڙي موٽي ويندس
متان خوش ٿيئن ڪو تنھنجو کاڄ کيندس
عمرڪوٽ ۾ ڪو امر نه کيئڻ جو

منھنجو پنھنجي ماروءَ سان مڱڻو ٿيل آ
تنھنجي مَت موڳا الائي ڇو ويل آ
اھا ئي پاڪ پوتي مَٿي تي پيل آ
نه ”حافظ“ اٿئي حق نياڻيون نيڻ جو

سنگھارن جي صفت مُون وٽ سڄو ڏينھن سومرا ھوندي

سنگھارن جي صفت مُون وٽ سڄو ڏينھن سومرا ھوندي
پري ڪر مشڪ ھي پنھنجو، ڌنارڻ ھِت نه مُنھن ڌوئيندي

جبر جا ڏينھن ھِت جالي، ويندس آزاد ٿي اوڏانھن
مُنھنجو ٿَئي ماروي نالو، نه ميري اک تون کَڻ مُون ڏانھن
ھتي ڪَر سومريون ھٿ ۾ مُنھنجو حق ٿَئي ويٺو ھوڏانھن
پَرائِي مڱ جيڪا پاڳل، سا تُنھنجي پَيش ڪِيئن پوندي

اسين پينگھن پلنگن تي نه پاليل آھيون پنھواريون
سونھي پَٽ تي جا پنھنجن سان ڌڻي سا ڪيئن ڪندي ڌاريون
ويھان بنگلن ۾ آئون، بنجي ڪري ٿر ڄايون سڀ ڪاريون
ڪَريان ڪِيئن سڱ ھِتي سَڀرو ھُتي سڀڪا سَتي رُوندي

وڃان ٿي وَرَ پنھنجي ڏانھن، وڳا ھي ويس پنھنجا کَڻ
اِھي سينگار سُرھاڻيون سدا وَڃي سومرين کي ھَڻ
آئون پنھنجي پرائي جي ڪريان ھن قيد ۾ پئي ڳڻ
ڪَنديِ ”حافظ“ سان حق حاصل، جيڪا سَچُ سيج تي چوندِي

طالبو مُلان

مون زندگيءَ جي موڙ جو ھر ذائقو چکيو آ

مون زندگيءَ جي موڙ جو ھر ذائقو چکيو آ
آھيان ڪُوڙ کان آئون قاصر مون سچ چوڻ سکيو آ

ڪو ڪامريڊ چئي ۽ ڪو ديندار دھريو
مُلون ته لٺ کڻي آ مذھب جي پويان پَھرو
انڌو ڪيئن حق ڏسي ھو ڳڙ کائي آھي ڳَھريو
ڏاڙھيءَ کي رات ڏينھن جنھن ماڻھوءَ جو رت مکيو آ

ويساھ واري وَائِي مون کي وارڻي آ
پنھنجو ھُجي پرايو ته به ڳالھه پارڻي آ
ھمت سان ھاڻي ھن ھنڌ حياتي گھارڻ آ
دوزخ جي باھ کان وڌ منھنجو بدن بُکيو آ

مُلون ۽ شيخ مرشد مون لئه ٽئي ٽانڊو
ان جا ڪيئن پيٽ ڀريان منھنجو ٿو وڍجي آنڊو
اولاد، ۽ زال آھي ويٺو نه آھيان وانڍو
روزي ته رب ڏيندن ليکو پيو لِکيو آ

مھند به مسلمان ھُيس ۽ اڄ به مسلمان آھيان

مھند به مسلمان ھُيس ۽ اڄ به مسلمان آھيان
مُلان تنھنجي جُڙتو مُنھن لئه ڪنڊو ۽ ڪو ڪَانءُ آھيان

ارادو ئي منھنجو ناھي تُنھنجي آڏو آڻ مڃان
جنھن کان سارو ڏيھه ڏڪي آئون تنھن کي ويجھو ڪِيئن وڃان
توبه زاري زرھ مُنھنجي تُنھنجو ضد تي زور اڃان
ڪن ڏئي ڇڏ ٻُڌ ڪافر ناھيان ٻوليندو ٻَليدان آھيان

اڄ جي آدم اَن لئه آتو، تون پيو بھشت جُون بَاسون بَاسين
ايڏي اوکي مون لئه ناھي آخر اتي اڳ به ھُئاسين
سُک ٻُڌيو پيو سِڪ رَکين نه ته اھڙا سولا ٻيا نه سُئاسَين
ھڪ خطا تي کسجيو وڃي، آخر ته آئون اِنسان آھيان

مون کي پنھنجي مُنھن ڇڏي ڏي، موڪل تون ڀل پنھنجا مريد
تنھنجو منھنجو ھڪڙو خالق ته به ڪرين منھنجو خون خريد
منھنجي ھِينئين ۾ ھڪڙي آيت حل ٿي ويئي حَبل الوريد
جيڪو تنھنجي دل ۾ ناھي آئون سو ايمان آھيان

ڀاڳيلو ٿيس تُنھنجي ڀَر، کان باقي سڀ کي ڀاءُ ڪيم
تنھنجي دين کان ڏور رھي، ڏِسُ دين جو ڪيڏو دفاع ڪيم
جيڪو ڏسڻ ۾ توکي نه آيو ساجھر اُت سماءٌ ڪيم
ھُوئي حسد ڪير ”حافظ“ سان باقي پڙھندو ته آئون قرآن آھيان

وڏا وات ڦاڙيو مون سان وڙھڻ اَچِين

وڏا وات ڦاڙيو مون سان وڙھڻ اَچِين
کايو مُوئن جون مانيون مُلان تون ٿو مَچِين

نَڪو عشق جو تو ڪو عذاب ڏِٺو
نَڪو سُوريءَ جو تو ثواب ڏِٺو
نَڪو نينھن وارن جو نواب ڏِٺو
رڳو پاڻ مرادو پيو پَر ۾ پَڇِين

من برھُ سندي ڪا بُوند لَڳئِي
ھن عشق منجھان آخوند لڳئي
ذَري حُسن منجھان ڪُجھه ھُوند لڳئي
ته پوءِ نينھن وارن اڳيان ڪِئين ٿو نَچِين

ٻيا ورق سڀئي تون وساري ڇَڏ
اکر عشق وارو تون اتاري ڇَڏ
وفي انفوسيڪُم مَن ماري ڇَڏ
ڏِس رمز رنديءَ ۾ ڪيئن ٿو رَچِين

ڇڏ ”حافظ“ سان تون ھوڏ ھينئر
اَچِي عشق وارن جو ڏِسُ تون اندر
ويھو مسجد ۾ ڪرين ڪيڏا مَڪر
پوءِ ڀَت کي وڃو ٿو ڪِئين ڀِڃِين

اوھان جو طريقو آھي طالباني

اوھان جو طريقو آھي طالباني
اسان جو طريقو آھي مسلماني

اسان وٽ مُحبت محمد جي آھي
اوھان جي محبت ڪنھن ٻئي جو ٻُڌائي
اوھان وٽ ته مسجد به محفوظ ناھي
اسان وٽ ته مندر جي آ نِگھباني

اوھان ۾ ته شدت پسندي آھي شامل
اسان ۾ ته محبت بندي آھي شامل
اوھان ۾ ته سياست گندي آھي شامل
اسان ۾ نه اھڙي آھي پھلواني

اوھان ڪوڙ کي آ پَٽڪو ٻَڌايو
اسان سچ جو آھي سندرو ڇِڪايو
اوھين حق کان مُنھن ٿا ”حافظ“ لِڪايو
اسان ان جي ڪِيئي مدد مالي جانِي

مجازي عشق

محبت منھنجي ماني آ محبت منھنجو پاڻي آ

محبت منھنجي ماني آ محبت منھنجو پاڻي آ
اھو آ ڏس پتو منھنجو اھا منھنجي ڪھاڻي آ

محبت ذات آ منھنجي محبت منھنجو نالو آ
محبت ۾ جا دل ڦاٿي نه ڪڏھن سا وڪاڻي آ

محبت کان سواءِ انسان شيطاني ڪمن جو آ
محبت آ ملي جنھن کي انھيءَ جي اک نِماڻي آ

محبت صالحن جي وصف ۾ شامل آھي سائين
محبت جي ڪري ايمان واري ٿي مھاڻي آ

محبت ڪٿ ڪِئو معراج دنيا جي اکين آڏو
اھو ئي آخري دنگ آ اِتي “حافظ” پُڄاڻي آ

  روش اوھان جي صفا رُکي آ

روش اوھان جي صفا رُکي آ
اسان جي دلڙي بنھه ڏکي آ

نٿا نھاريو اوھان جي نيت
اوھان جي اک شت اڳي ئي سُکي آ

خدا ڪري ڪا نظر نه لڳنئي
لڳي ھي ڳڻتي مون کي ڏکي آ

اسان جي بيھڪ اوھان برابر
اھا نه عرضي اسان لکي آ

اوھان ڏي ”حافظ“ نھاريو جنھن ڀي
ڇوي ٿو ھي مُنھن ئي بس مُکي آ

  تنھنجي منھن ڏسڻ جو گھڻو معاوضو آ

تنھنجي منھن ڏسڻ جو گھڻو معاوضو آ
توکي ھٿ ڏيڻ جو گھڻو معاوضو آ

ادا تُنھنجي ڏسندي اسين پياسين ڏنگجي
تنھنجي ان ڏنگڻ جو گھڻو معاوضو آ

اڃان ويجھو تنھنجي ته ڇا مُلھه وٺندي
پري کان پسڻ جو گھڻو معاوضو آ

جدا ٿي رھين ته به تنھنجي مرضي جاني
باقي گڏ رھڻ جو گھڻو معاوضو آ

توتي شعر لکندس ته ڇا لاڳ ڏيندين
خبر ٿئي لکڻ جو گھڻو معاوضو آ

تون”حافظ“ جي اڳيان به جنھن دم ھلين ٿو
انھي دم ھلڻ جو گھڻو معاوضو آ

  اسانجي پھچ کان پيارا اوھانجو پيار اڳتي آ

اسانجي پھچ کان پيارا اوھانجو پيار اڳتي آ
سپاھي جي ته قد بت کان سپھه سالار اڳتي آ

تنھنجي درشن جو مون دلبر اکين کي آسرو آڇيو
مگر ھن ديد منھنجي کان تنھنجو ديدار اڳتي آ

نھوڙي نيڻ ٻئي ڇڏئي نشو اھڙو ڏنئي نرمل
منھنجي نھار تو ۾ آ، تنھنجي نھار اڳتي آ

ادب جا ھٿ ٻڌي آءُ اچان تنھنجي اڳيان جاني
منھنجي اقرار ان کان ئي تنھنجو انڪار اڳتي آ

بچين شل تون ڀلي پيو وس جتي چاھين انھي جوءَ ۾
ڇڏي ”حافظ“ کي ھڪ ھنڌ تنھنجي ھاڪار اڳتي آ

نقاب ۾ به سرنگون اسين نه ٿا سھي سَگھوُن

نقاب ۾ به سرنگون اسين نه ٿا سھي سَگھوُن
اکين جو ٿِئي ٿو الميو، تڏھن ته شعر ٿا لِکُونَ

آھين تون اَمن جو پکي، تنھنجي سونھن تي سَکي
ٿڪي پيس لِکي لِکي، توتي ته ڪھڙو نانءُ رکون

مون کي ته ننڊ جاڳ ۾، وَڻيِن حياءُ جي واڳ ۾
ڳائين ٿو ھر ڪنھن راڳ ۾، الا ڪري ته شل اگھون

مِلين ته حج ٿِئي اَڪبري، کِلين ته به ٿئي برتري
ھَجئين تون شل ھري ڀَري، پئي ”حافظن“ جون سَھِين ھُجُون

شخصيت

ھڪ آديسي ھت يار ھُيو

ھڪ آديسي ھت يار ھُيو
مون ڪالھه ڏٺو اڄ ڪيڏانھن ويو

ھر ماڻھو سان ٿي مير مليو
ٻيو روئيندو ڏسي ھو ڪونه کليو
ھو مورڙيو ھو ھُن مَڇَ جھليو
ٻيا ڀُلجي ويا ھو ڪونه ڀُليو
جنھن جو نظريو جيئو ۽ جيئڻ ڏيو

جو ڦُورن تي فريادي ھو
مھراڻ جي پُوري وادي ھو
انسان ٿيڻ تي عادي ھو
۽ اڀرن جي آزادي ھو
ٻيا پاڻ جيئا ھي ٻين لئه جيئو

ھو ڌرتي جو جرنيل چوان
يا رڻ ۾ ڪو رابيل چوان
ھو قيدي چوان يا جيل چوان
ھو ويل ڪندڙن لئه ويل چوان
ھر وڍيل جو ھو ويڄ ھو

ھو گنگا جمنا جھڙو ھو
۽ منھنجي تمنا جھڙو ھو
۽ منھنجي ادنى لئه ھڪ جھڙو ھو
ھو مڙس ته معنى جھڙو ھو
پر ”حافظ“ کان کسي وقت ويو

عورت

شرميلي ادا جو به شرف تو کي مليو آ

شرميلي ادا جو به شرف تو کي مليو آ
مخلوق خدا جي مان ظرف توکي مليو آ
ھت حسن آخري جو حرف تو کي مليو آ
پوءِ به زمانو تو کي پٿر پيو کڻائي
بدماش مڇون وٽيو پيو پاڻ وڻائي

تنھنجي ئي نھارڻ تي ڪئين شھباز جُھڪن ٿا
تنھنجي ئي اشاري تي ڪئين ارڏا به ڪُسن ٿا
تون جنھن کان رُسين تنھن کان ملائڪ به رُسن ٿا
الله جي تون اھڙي ڏنل آھين امانت
دنيا ۾ منھنجي اچڻ جي تون آھين ضمانت

پينگھي کان وٺي قبر تائين پيار تو ڏنو
مون جيڪي گھريو سو آھي وھنوار تو ڏنو
سيني مان ڪڍي کير ٿي صد بار تو ڏنو
آڌي جو اٿي تو ٿي ڪئي منھنجي عبادت
تنھنجي ته محبت ۾ نه ھئي ڪا به ملاوت

منھنجي ته روئڻ تي تو پنھنجي ننڊ ڦٽائي
منھنجو ته کلڻ ڄڻ ھو تنھنجي ڪُل خدائي
ان ڳالھه جي ملڪن به ڏني آھي گواھي
”حافظ“ جي رنو ٿي ته ڦٽي تنھنجي ٿي راحت
واھ منھنجي امان منھنجي امان تنھنجي محبت

ھو لُڙڪ ته ڏس لاھياريءَ جا

ھو لُڙڪ ته ڏس لاھياريءَ جا
ٻَڌل ٻار آھن ٻانھياريءَ جا

ھي رئيس وڏي کي روزي ڏي
ھي ماءُ ۽ پيءُ کي پيرئين پئي
ھي ڪنڌ جھڪيل ڪنھن کي ڪجھه نه چئي
تون ڪم ته ڏِسُ ڪنڌاريءَ جا

ھي مون کي ھٿ ۾ ماني ڏي
ڄَڻِين جوڌا پٽ ھي جاني ڏي
مون کي نانو ڏاڏو ناني ڏي
مون تي ننگ ته ڏس ھُن ناريءَ جا

ھي سانئڻ ڪھڙي سُر ۾ لِکان
ھر گيت غزل جي گُر ۾ لکان
جا دوکو نه ڏي تنھن ڌر ۾ لکان
ڪھڙا ٻاجھه لِکان ٻَلھاڙيءَ جا

ھي ڀُون ٿي ھر ھڪ شيءَ کان ڀَلِي
ھي ماءُ جي روپ ۾ مون کي مِلي
جيئن ”حافظ“ چئي ھي تئين ھَلِي
تون وڙ ته ڏس ويچاريءَ جا

نبي ۽ ولي جنھن جا نيپاج آھن

نبي ۽ ولي جنھن جا نيپاج آھن
تِنين کي ڏنا سُور سماج آھن

ھي حوا جي پوٽي ھو آدم جو پوٽو
ٻنھي ۾ ٻُڌا ڪنھن جي خانو آ کوٽو
فڪر ۾ آ ڦاپي فضيلت ۾ ڦوٽو
اھڙا راڄ وارن جا رواج آھن

جا جنت مان جورو ڍڪي آئي ڍولڻ
انھي جي ته عصمت تي بازار کولڻ
اھڙي پاڪ پردي کي رستي ۾ رولڻ
ملائڪ به جنھن وٽ ٿيا محتاج آھن

ھي عورت نه چئو پر عبارت ڪا آھي
ھي اونچي شھر جي عمارت ڪا آھي
ھي ڪافي غزل يَا ڳجھارت ڪا آھي
ھي جنھن کي ملي تنھن لئه معراج آھي

انھي جي ئي ڪُک مان ڪئين ڪامل به نڪتا
عنايت، ڀٽائي ۽ فاضل به نڪتا
گھڻا قوم جا ھن مان قاتل به نڪتا
ڄڻي ھن ڏنا راءِ ڏياچ آھن

جي مون کان پڇو ھن جي پوڄا آ جائز
ھي ئي آھي مصلو ھي ئي آھي واعظ
ھي فرقان جي ھر عھدي تي آھي فائز
ھي ”حافظ“ جي آنھن جو علاج آھن

انسان

ھتي شمع پتنگ جو شان آھيان

ھتي شمع پتنگ جو شان آھيان
پر آيو ٿي انسان آھيان

ڪڏھن مُلھه مھانگو مير آھيان
ڪڏھن تاڙيندڙ جو تير آھيان
ڪڏھن ورنه پاڻ وزير آھيان
ڪڏھن خاڪ مٽي جو خمير آھيان
ڪڏھن ڪشتي ۽ طوفان آھيان

ڇا تو کي چوان مون ڇا ڏٺو
ھر جاءِ منھنجو ماڳ مُٺو
جي پاڪ آھيان ته به پيٽ ڪُٺو
اڄ مون تي وري ٻيو واءُ وٺو
اڳ کاڌي منھنجي بھشت کُٽو
آئون اھڙو آدم خان آھيان

ڪھڙي جاءِ ٻڌاءُ آئون ڪُوڪ ڪريان
ڪٿان بار بغاوت جو آئون ڀريان
مون کي پنھنجن پيڙھيو اوريان پريان
ڇو ڏينھن ٿئي تيسين ڏک ڏريان
آئون اونده ۾ ٿو ڌيان ڌريان
مون کي تاڻ ته تير ڪمان آھيان

جي ٻانھون ٻڌان جي ٻانگ ڏيان
ته پوءِ روزانو ڪنھن جو رت پيئان
تون ويڙھ ڦٽي ڪر مون سان ميان
ڪھڙي پڳ ٻَڌي آئون پاڪ ٿيان
جيڪي جام پيئن آئون تن سان جيئان
اھڙو ڀاڳ وارو ڀڳوان آھيان

اڳ ريبي ٻي ٿي راند کَٽِي 
مون ھاڻي آھي اک پٽي
ڇو ويھي رھان آئون اڳ وٺي
مون چُھڙا تنھنجي چال ڏٺي
پڪ ھاڻي تنھنجي راند ھَٽي
اڄ نُصرت جو نشان آھيان

منھنجي نالي وارو نيڪ اَٿئي
جنھن کي سھڻا سڀ جو سيڪ اَٿئي
ٻُڌ مون کي ان جي ٽيڪ اَٿئي
جو لاکون ۾ ٿيو اِيڪ اَٿئي
اِھو ”حافظ محمد“ ھيڪ اَٿئي
جنھن جو محشر ۾ مھمان آھيان

التجا

نه مون لئه دوائون نه مون لئه دعائون

نه مون لئه دوائون نه مون لئه دعائون
دنيا جا ڌڻي ڏس ڪٿي ويھان آئون

ھِي ڌرتي ته ڪنھن لاءِ دوزخ ڇڏيل آ
۽ ڪنھن لاءِ جنت جھڙو گھر اڏيل آ
اِھو تنھنجو انصاف ڪھڙو گڏيل آ
نه مرندي ڏسين ٿو اسان جون امائون

کلي عام مون کي چون ٿا ھو چريو
تڏھن رت منھنجيءَ ۾ ٻارڻ آھي ٻريو
ڏھ دنيا ۽ ستر تو آخر نه ڀريو
اِھو سچ آھي يا آھين ڏند ڪٿائون

ھتي ڪنھن به سرجن کي ڪو سُور ناھي
ڪيو لوح محفوظ منظور ناھي
ڪِئين دولت وندي لاءِ ھي دستور ناھي
اسان تي ته تنھنجون ڪڏن پيون قضائون

آئون استغفرالله جي عادت تي آھيان

آئون استغفرالله جي عادت تي آھيان
نه مون وٽ ثمر آ نڪو سينو ساھيان

ڪريمه به بخشاءِ برحال مان
ڪريان رات ڏينھن پيو اھو سوال مان
نه ٻي ڪا ڪريان ٿو ڪڏھن ڳالھه مان
اھو عرض ڪريان نه ٻي حُج ھلايان

وسيلو منھنجو آ محمد جو نالو
جنھن جي صدقي لاٿئي ڪِنن تان ڪشالو
آندو نُور جنھن جي آ جڳ ۾ اجالو
جنھن جو واسطو ڏئي پلو ويٺو پايان

اجايا ٿم عيب ڍڪجئين تون ڍولڻ
ڪريو رحم مون تي جھلي ٿم ھي جھولڻ
ٻُڌان توکان معافي جو ڪو ٻول ٻولڻ
پڙھي زمر، زحرف نه ٿو آس لاھيان

ڪجئين تون ئي ”حافظ“ جي سولي ڪا سائين
مڙئي مشڪلون منھنجون مالڪ تون لاھين
ھميشه تون ھوندئين ھميشه تون آھين
تون خالق آھين آئون مخلوق آھيا

وڌيڪ پڙھو

Panel Software — What You Should Seek out in a Table Software Package

Whether you are a small company or perhaps an venture, board program can be a …